Η κολονοσκόπηση είναι η πιο ολοκληρωμένη εξέταση για να δούμε το εσωτερικό του παχέος εντέρου και του ορθού. Δεν είναι “απλώς ένας έλεγχος”: είναι ο τρόπος να εντοπίσουμε πολύποδες νωρίς και, συχνά, να τους αφαιρέσουμε την ίδια στιγμή — πριν προλάβουν να εξελιχθούν. Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρείται εξέταση-κλειδί στην πρόληψη του καρκίνου παχέος εντέρου.
Τι είναι οι πολύποδες και γιατί μας ενδιαφέρουν
Οι πολύποδες είναι μικρές “προεξοχές” του βλεννογόνου. Οι περισσότεροι είναι καλοήθεις, όμως ορισμένοι τύποι (κυρίως αδενωματώδεις πολύποδες και ορισμένοι οδοντωτοί/serrated) μπορούν με τα χρόνια να εξελιχθούν σε καρκίνο.
Η εξέλιξη συνήθως δεν γίνεται “από τη μια μέρα στην άλλη” — γι’ αυτό ο προληπτικός έλεγχος έχει τόσο μεγάλη αξία: προλαβαίνει τη νόσο πριν γίνει πρόβλημα.
Πώς η κολονοσκόπηση προλαμβάνει τον καρκίνο
Η κολονοσκόπηση βοηθά με δύο τρόπους:
- Εντοπισμός: βλέπει αλλοιώσεις που δεν φαίνονται με άλλες εξετάσεις.
- Άμεση παρέμβαση: επιτρέπει πολυπεκτομή (αφαίρεση πολυπόδων) κατά τη διάρκεια της ίδιας διαδικασίας, σε πολλές περιπτώσεις.
Μετά την αφαίρεση, ο πολύποδας στέλνεται για ιστολογική εξέταση. Αυτό είναι που μας λέει τι ακριβώς ήταν (απλός υπερπλαστικός, αδένωμα, serrated, αν είχε δυσπλασία κ.λπ.) και καθορίζει τα επόμενα βήματα.
Πότε πρέπει να γίνεται κολονοσκόπηση (πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση)
Ο χρόνος έναρξης και η συχνότητα εξαρτώνται από το ατομικό ρίσκο. Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν τρεις κατηγορίες:
1) Έλεγχος σε μέσο κίνδυνο (χωρίς ιδιαίτερο ιστορικό)
Συνήθως ξεκινά σε συγκεκριμένη ηλικία (που μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τις σύγχρονες οδηγίες, το οικογενειακό ιστορικό και το σύστημα υγείας) και επαναλαμβάνεται ανάλογα με το εύρημα.
2) Έλεγχος σε αυξημένο κίνδυνο
Πιο νωρίς και συχνότερα όταν υπάρχει:
- οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου ή προχωρημένων πολυπόδων,
- προηγούμενοι πολύποδες σε εσάς,
- φλεγμονώδεις νόσοι εντέρου (π.χ. ελκώδης κολίτιδα/ Crohn με προσβολή παχέος εντέρου),
- κληρονομικά σύνδρομα (π.χ. Lynch, FAP).
3) Κολονοσκόπηση λόγω συμπτωμάτων
Ανεξαρτήτως ηλικίας, χρειάζεται διερεύνηση όταν υπάρχουν:
- αίμα στα κόπρανα ή αναιμία,
- αλλαγή στις κενώσεις που επιμένει (διάρροια/δυσκοιλιότητα, αλλαγή στη μορφή),
- ανεξήγητη απώλεια βάρους,
- επίμονος κοιλιακός πόνος, φούσκωμα με “νέο” μοτίβο,
- θετικό τεστ κοπράνων (FIT/FOBT).
Τι να περιμένετε από την εξέταση
Προετοιμασία (το πιο σημαντικό κομμάτι)
Η καθαρότητα του εντέρου επηρεάζει άμεσα το πόσο καλά “βλέπει” ο ενδοσκόπος. Αν η προετοιμασία δεν είναι επαρκής, μπορεί να χρειαστεί επανάληψη.
Συνήθως περιλαμβάνει ειδική δίαιτα 1–2 ημέρες και καθαρτικό σχήμα (με οδηγίες προσαρμοσμένες στον ασθενή).
Καταστολή/μέθη
Οι περισσότερες κολονοσκοπήσεις γίνονται με μέθη, ώστε η εμπειρία να είναι πιο άνετη. Μετά, δεν οδηγείτε την ίδια ημέρα και χρειάζεται συνοδός.
Διάρκεια
Η ίδια η εξέταση συνήθως είναι σύντομη, αλλά στο σύνολο της διαδικασίας (προετοιμασία, μέθη, ανάνηψη) υπολογίστε περισσότερο χρόνο.
Αν βρεθεί πολύποδας: τι σημαίνει και τι ακολουθεί
Η “σοβαρότητα” δεν κρίνεται από το αν υπάρχει πολύποδας, αλλά από:
- μέγεθος,
- αριθμό,
- ιστολογικό τύπο,
- βαθμό δυσπλασίας,
- αν αφαιρέθηκε ολόκληρος και με ασφαλή όρια.
Αυτά καθορίζουν το πότε θα γίνει η επόμενη κολονοσκόπηση (παρακολούθηση/ surveillance). Μερικές φορές χρειάζεται νωρίτερα, άλλες φορές αρκετά αργότερα.
Κολονοσκόπηση και διάγνωση καρκίνου παχέος εντέρου
Αν υπάρχει ύποπτη βλάβη για καρκίνο του παχέος εντέρου, στην κολονοσκόπηση μπορεί να γίνει:
- βιοψία (λήψη μικρού δείγματος),
- φωτοτεκμηρίωση/χαρτογράφηση της βλάβης,
- και στη συνέχεια προγραμματισμός σταδιοποίησης με απεικονιστικό έλεγχο.
Σημαντικό: ένα ύποπτο εύρημα δεν σημαίνει αυτόματα μη-αντιμετωπίσιμη κατάσταση. Η πρόγνωση εξαρτάται πολύ από το στάδιο — και η κολονοσκόπηση συμβάλλει ακριβώς στο να το βρούμε όσο γίνεται νωρίτερα.
Ασφάλεια – επιπλοκές
Η κολονοσκόπηση είναι γενικά ασφαλής εξέταση. Όπως κάθε ιατρική πράξη, έχει πιθανές επιπλοκές, σπάνιες όμως:
- αιμορραγία (κυρίως μετά από πολυπεκτομή),
- διάτρηση,
- αντιδράσεις στη μέθη.
Ο γιατρός σας θα εκτιμήσει το προσωπικό σας ρίσκο (π.χ. αντιπηκτικά, συνοδά νοσήματα) και θα δώσει εξατομικευμένες οδηγίες.
Πώς να “αξιοποιήσετε” σωστά μια κολονοσκόπηση
- Μην υποτιμάτε την προετοιμασία: είναι το 50% της επιτυχίας.
- Ενημερώστε για φάρμακα (ιδίως αντιπηκτικά/αντιαιμοπεταλιακά) και αλλεργίες.
- Ζητήστε να μάθετε τι βρέθηκε και τι σημαίνει (με βάση την ιστολογία).
- Κρατήστε αρχείο προηγούμενων ευρημάτων/ιστολογιών: βοηθάει στη σωστή παρακολούθηση.
Σύγχρονες οδηγίες για κολονοσκόπηση
Σύμφωνα με τις σύγχρονες οδηγίες, άτομα μέσου κινδύνου (χωρίς συμπτώματα και χωρίς σημαντικό ατομικό/οικογενειακό ιστορικό) συνήθως ξεκινούν προληπτικό έλεγχο από τα 45 έτη. Ο έλεγχος μπορεί να γίνει είτε με κολονοσκόπηση (η πιο ολοκληρωμένη εξέταση, γιατί βλέπει όλο το παχύ έντερο και επιτρέπει αφαίρεση πολυπόδων) είτε με εξέταση κοπράνων, όπως το FIT. Το FIT (Fecal Immunochemical Test) είναι ανοσοχημικό τεστ κοπράνων που ανιχνεύει “κρυφό” αίμα (ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη) στα κόπρανα και χρησιμοποιείται ευρέως σε προγράμματα screening: είναι απλό, γίνεται στο σπίτι και συνήθως επαναλαμβάνεται ανά 1–2 χρόνια. Αν το FIT βγει θετικό, το επόμενο απαραίτητο βήμα είναι κολονοσκόπηση, γιατί το τεστ δεν δείχνει την αιτία του αίματος — απλώς δείχνει ότι χρειάζεται διερεύνηση. Σε αρκετά ευρωπαϊκά οργανωμένα προγράμματα ο πληθυσμιακός έλεγχος ξεκινά συχνά από τα 50, συνήθως με FIT και κολονοσκόπηση όταν είναι θετικό. Αν όμως κάποιος ανήκει σε αυξημένο κίνδυνο (π.χ. πρώτου βαθμού συγγενής με καρκίνο παχέος εντέρου ή προχωρημένους πολύποδες), ο έλεγχος ξεκινά νωρίτερα — συχνά στα 40 έτη ή 10 χρόνια πριν από την ηλικία διάγνωσης του νεότερου συγγενή (ό,τι έρθει πρώτο) — και η στρατηγική παρακολούθησης εξατομικεύεται από τον γαστρεντερολόγο.
FAQ – Συχνές Ερωτήσεις
1) Από ποια ηλικία πρέπει να κάνω κολονοσκόπηση για πρώτη φορά;
Για άτομα μέσου κινδύνου (χωρίς συμπτώματα και χωρίς σημαντικό οικογενειακό ιστορικό), ο προληπτικός έλεγχος ξεκινά συχνά από τα 45 έτη. Σε οργανωμένα προγράμματα screening σε αρκετές χώρες, μπορεί να ξεκινά από τα 50 με τεστ κοπράνων και κολονοσκόπηση αν είναι θετικό. Σε αυξημένο κίνδυνο (π.χ. συγγενής 1ου βαθμού με καρκίνο/προχωρημένους πολύποδες), ο έλεγχος γίνεται νωρίτερα και εξατομικεύεται.
2) Τι είναι το FIT και πότε αρκεί;
Το FIT (ανοσοχημικό τεστ κοπράνων) ανιχνεύει κρυφό αίμα στα κόπρανα και χρησιμοποιείται ως προληπτικός έλεγχος σε άτομα μέσου κινδύνου. Αν το FIT βγει θετικό, χρειάζεται κολονοσκόπηση, γιατί το τεστ δεν δείχνει την αιτία.
3) Αν βρεθεί πολύποδας στην κολονοσκόπηση, σημαίνει καρκίνος;
Όχι. Οι περισσότεροι πολύποδες είναι καλοήθεις. Όμως κάποιοι τύποι μπορούν με τα χρόνια να εξελιχθούν. Το κρίσιμο είναι ότι στην κολονοσκόπηση πολλοί πολύποδες αφαιρούνται άμεσα και στέλνονται για ιστολογική εξέταση, ώστε να καθοριστεί η σωστή παρακολούθηση.
4) Κάθε πότε επαναλαμβάνεται η κολονοσκόπηση;
Εξαρτάται από το εύρημα (αριθμός/μέγεθος/τύπος πολυπόδων, δυσπλασία) και από το ατομικό ρίσκο. Με “καθαρή” κολονοσκόπηση μπορεί να χρειαστεί μετά από αρκετά χρόνια, ενώ μετά από συγκεκριμένους πολύποδες η επανάληψη γίνεται νωρίτερα.
5) Πόσο ασφαλής είναι η κολονοσκόπηση και τι να περιμένω μετά;
Η κολονοσκόπηση είναι γενικά ασφαλής. Σπάνιες επιπλοκές περιλαμβάνουν αιμορραγία (ιδίως μετά από αφαίρεση πολυπόδων) και διάτρηση. Μετά τη μέθη συνήθως δεν οδηγούμε την ίδια ημέρα και μπορεί να υπάρχει παροδικό φούσκωμα/αέρια.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 10/01/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
