Θυρεοειδής: Παθήσεις, Όζοι, Συμπτώματα, Διάγνωση και Θεραπεία

Ο θυρεοειδής αδένας είναι ένας μικρός ενδοκρινής αδένας που βρίσκεται στο πρόσθιο τμήμα του τραχήλου, μπροστά από την τραχεία και κάτω από τον λάρυγγα. Παράγει κυρίως τις θυρεοειδικές ορμόνες Τ4 και Τ3, οι οποίες συμμετέχουν στη ρύθμιση του μεταβολισμού, της θερμοκρασίας του σώματος, της καρδιακής λειτουργίας και της κατανάλωσης ενέργειας.

Οι παθήσεις του θυρεοειδούς μπορεί να αφορούν τη λειτουργία του αδένα, όπως ο υποθυρεοειδισμός και ο υπερθυρεοειδισμός, ή τη μορφολογία του, όπως η βρογχοκήλη και οι όζοι του θυρεοειδούς. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν αυτοάνοσες παθήσεις, θυρεοειδίτιδες ή, σε μικρότερο ποσοστό, κακοήθεις όγκοι.

Οι περισσότεροι θυρεοειδικοί όζοι είναι καλοήθεις και δεν χρειάζονται χειρουργική αντιμετώπιση. Η σωστή αξιολόγησή τους βασίζεται στον συνδυασμό του ιστορικού, της κλινικής εξέτασης, των εξετάσεων θυρεοειδικής λειτουργίας, του υπερηχογραφήματος και, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις, της παρακέντησης με λεπτή βελόνα – FNA.

Η αντιμετώπιση εξατομικεύεται. Σε αρκετούς ασθενείς αρκεί η παρακολούθηση ή η φαρμακευτική θεραπεία, ενώ σε άλλους μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω διερεύνηση ή χειρουργική αξιολόγηση.

Τι είναι ο θυρεοειδής και ποιος είναι ο ρόλος του;

Ο θυρεοειδής έχει χαρακτηριστικό σχήμα πεταλούδας και αποτελείται από δύο λοβούς, τον δεξιό και τον αριστερό, οι οποίοι ενώνονται μεταξύ τους με τον ισθμό.

Η λειτουργία του ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από την TSH, μία ορμόνη που παράγεται από την υπόφυση. Υπό την επίδραση της TSH ο θυρεοειδής παράγει τις θυρεοειδικές ορμόνες, κυρίως Τ4 και Τ3.

Οι θυρεοειδικές ορμόνες επηρεάζουν πολλές λειτουργίες του οργανισμού, όπως:

• τον βασικό μεταβολισμό,
• την καρδιακή συχνότητα,
• τη θερμοκρασία του σώματος,
• την κατανάλωση ενέργειας,
• τη λειτουργία του εντέρου,
• τη μυϊκή και νευρική λειτουργία,
• καθώς και σημαντικές πλευρές της ανάπτυξης και της συνολικής λειτουργίας του οργανισμού.

Γι’ αυτό οι διαταραχές του θυρεοειδούς μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα σε διαφορετικά συστήματα και όχι μόνο στην περιοχή του λαιμού.

Ποιες είναι οι συχνότερες παθήσεις του θυρεοειδούς;

Οι παθήσεις του θυρεοειδούς μπορούν πρακτικά να διακριθούν σε λειτουργικές διαταραχές, στις οποίες μεταβάλλεται η παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών, και σε μορφολογικές παθήσεις, στις οποίες αλλάζει το μέγεθος ή η δομή του αδένα.

Οι δύο κατηγορίες μπορούν να συνυπάρχουν. Ένας ασθενής μπορεί, για παράδειγμα, να έχει πολλαπλούς όζους αλλά φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να έχει υπερθυρεοειδισμό και ταυτόχρονα οζώδη νόσο.

Υποθυρεοειδισμός

Στον υποθυρεοειδισμό ο θυρεοειδής δεν παράγει επαρκή ποσότητα θυρεοειδικών ορμονών για τις ανάγκες του οργανισμού.

Πιθανά συμπτώματα είναι:

• κόπωση και υπνηλία,
• δυσανεξία στο κρύο,
• ξηροδερμία,
• δυσκοιλιότητα,
• βραδύτερος καρδιακός ρυθμός,
• μυϊκή αδυναμία,
• δυσκολία συγκέντρωσης,
• αλλαγές στη διάθεση,
• αύξηση του σωματικού βάρους.

Τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά μόνο για τον θυρεοειδή και μπορεί να εμφανίζονται σταδιακά. Η διάγνωση επομένως δεν γίνεται μόνο από την κλινική εικόνα αλλά επιβεβαιώνεται με εργαστηριακό έλεγχο της θυρεοειδικής λειτουργίας.

Μία από τις συχνότερες αιτίες υποθυρεοειδισμού είναι η αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα Hashimoto.

Θυρεοειδίτιδα Hashimoto

Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι αυτοάνοση πάθηση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα στρέφεται εναντίον του θυρεοειδικού ιστού.

Η εξέλιξή της μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό, αν και δεν έχουν όλοι οι ασθενείς την ίδια πορεία. Ο θυρεοειδής μπορεί να είναι διογκωμένος, φυσιολογικού μεγέθους ή, σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, ατροφικός.

Η αντιμετώπιση αφορά κυρίως τη διαταραχή της λειτουργίας του θυρεοειδούς. Η παρουσία Hashimoto δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη θυρεοειδεκτομής.

Υπερθυρεοειδισμός

Στον υπερθυρεοειδισμό ο θυρεοειδής παράγει περισσότερες θυρεοειδικές ορμόνες από όσες χρειάζεται ο οργανισμός.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών,
• τρόμος των χεριών,
• αυξημένη εφίδρωση,
• δυσανεξία στη ζέστη,
• νευρικότητα ή ευερεθιστότητα,
• διαταραχές ύπνου,
• μυϊκή αδυναμία,
• συχνότερες κενώσεις,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους, παρά τη φυσιολογική ή αυξημένη όρεξη.

Πιθανά αίτια είναι η νόσος Graves, ένας αυτόνομα λειτουργικός όζος ή η τοξική πολυοζώδης βρογχοκήλη.

Η αντιμετώπιση μπορεί, ανάλογα με την αιτία, την ηλικία, τα συνοδά προβλήματα υγείας και τις θεραπευτικές επιλογές, να περιλαμβάνει φαρμακευτική θεραπεία, ραδιενεργό ιώδιο ή χειρουργική θεραπεία.

Νόσος Graves

Η νόσος Graves είναι αυτοάνοση πάθηση και αποτελεί σημαντική αιτία υπερθυρεοειδισμού.

Σε ορισμένους ασθενείς συνυπάρχει διάχυτη διόγκωση του θυρεοειδούς, ενώ μπορεί να υπάρχουν και οφθαλμικές εκδηλώσεις.

Η θεραπεία εξατομικεύεται. Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να επιλεγεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ανάλογα με το μέγεθος του αδένα, την ανταπόκριση ή ανοχή στη φαρμακευτική θεραπεία, την παρουσία όζων, την ύπαρξη οφθαλμοπάθειας, τις προτιμήσεις του ασθενούς και άλλους κλινικούς παράγοντες.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει μια πάθηση του θυρεοειδούς;

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το είδος της πάθησης.

Οι λειτουργικές διαταραχές μπορεί να προκαλέσουν γενικά συμπτώματα, όπως κόπωση, μεταβολές του βάρους, ταχυκαρδία, δυσανεξία στο κρύο ή στη ζέστη και αλλαγές στη λειτουργία του εντέρου.

Αντίθετα, οι όζοι και η βρογχοκήλη μπορεί να μην επηρεάζουν καθόλου τις θυρεοειδικές ορμόνες και να προκαλούν κυρίως τοπικά συμπτώματα στον τράχηλο.

Πιθανά συμπτώματα ή ευρήματα είναι:

• διόγκωση ή ψηλαφητή μάζα στον λαιμό,
• αίσθημα πίεσης στον τράχηλο,
• δυσφορία λόγω μεγάλης βρογχοκήλης,
• δυσκολία στην κατάποση,
• επίμονη αλλαγή ή βραχνάδα της φωνής,
• και, σε μεγάλες ή καταδυόμενες βρογχοκήλες, πίεση της τραχείας και δυσκολία στην αναπνοή.

Πολλοί θυρεοειδικοί όζοι, ωστόσο, δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα και ανακαλύπτονται τυχαία κατά την κλινική εξέταση ή σε υπερηχογράφημα ή άλλη απεικονιστική εξέταση του τραχήλου.

Τι είναι η βρογχοκήλη;

Βρογχοκήλη ονομάζεται η αύξηση του μεγέθους του θυρεοειδούς αδένα.

Μπορεί να είναι διάχυτη, όταν αυξάνεται συνολικά το μέγεθος του αδένα, ή πολυοζώδης, όταν συνυπάρχουν πολλαπλοί όζοι.

Η βρογχοκήλη μπορεί να συνοδεύεται από:

• φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς,
• υποθυρεοειδισμό,
• ή υπερθυρεοειδισμό.

Τα αίτια διαφέρουν και μπορεί να περιλαμβάνουν πολυοζώδη θυρεοειδική νόσο, νόσο Graves, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, λειτουργική αυτονομία του θυρεοειδούς και διαταραχές που σχετίζονται με την πρόσληψη ιωδίου.

Πότε μια βρογχοκήλη χρειάζεται θεραπεία;

Δεν χρειάζονται όλες οι βρογχοκήλες χειρουργική θεραπεία.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από:

• το μέγεθος του θυρεοειδούς,
• τη λειτουργία του,
• την ύπαρξη και τα χαρακτηριστικά των όζων,
• την παρουσία συμπτωμάτων,
• την εξέλιξη του μεγέθους του αδένα,
• και την πιθανή επέκτασή του προς τον θώρακα.

Σε ορισμένους ασθενείς αρκεί η παρακολούθηση. Ανάλογα με την αιτία μπορεί να χρησιμοποιηθεί φαρμακευτική θεραπεία ή ραδιενεργό ιώδιο, ενώ χειρουργική αξιολόγηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχει μεγάλη ή καταδυόμενη βρογχοκήλη, συμπίεση γειτονικών δομών, σημαντικά πιεστικά συμπτώματα ή όζοι που χρειάζονται χειρουργική διερεύνηση.

Όζοι θυρεοειδούς: τι είναι και πόσο συχνοί είναι;

Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι εστιακές περιοχές μέσα στον θυρεοειδικό αδένα που έχουν διαφορετική μορφολογία από τον γύρω θυρεοειδικό ιστό.

Είναι πολύ συχνοί, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται υπερηχογράφημα υψηλής ευκρίνειας, και η συχνότητά τους αυξάνεται με την ηλικία.

Το σημαντικότερο μήνυμα για έναν ασθενή που ανακαλύπτει έναν θυρεοειδικό όζο είναι ότι η παρουσία ενός όζου δεν σημαίνει καρκίνο. Η μεγάλη πλειονότητα των θυρεοειδικών όζων είναι καλοήθης.

Ο στόχος της διερεύνησης δεν είναι επομένως να υποβληθούν όλοι οι όζοι σε βιοψία ή χειρουργείο, αλλά να εντοπιστούν εκείνοι που, με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, χρειάζονται περαιτέρω έλεγχο.

Πώς αξιολογείται ένας όζος του θυρεοειδούς;

Η αξιολόγηση βασίζεται στον συνδυασμό:

• του ατομικού και οικογενειακού ιστορικού,
• της κλινικής εξέτασης,
• της TSH και των υπόλοιπων εξετάσεων θυρεοειδικής λειτουργίας όταν χρειάζονται,
• του υπερηχογραφήματος,
• και, σε επιλεγμένους όζους, της παρακέντησης με λεπτή βελόνα.

Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχουν επίσης η παρουσία ύποπτων λεμφαδένων στον τράχηλο, συγκεκριμένο οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του θυρεοειδούς και προηγούμενη έκθεση της περιοχής του τραχήλου σε ακτινοβολία.

Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς

Το υπερηχογράφημα θυρεοειδούς και τραχηλικών λεμφαδένων αποτελεί τη βασική απεικονιστική εξέταση για την αξιολόγηση των θυρεοειδικών όζων.

Δεν καταγράφει απλώς το μέγεθός τους. Αξιολογεί χαρακτηριστικά όπως:

• αν ο όζος είναι στερεός ή κυστικός,
• την ηχογένειά του,
• το σχήμα του,
• τα όριά του,
• την παρουσία μικροαποτιτανώσεων,
• τη σχέση του με τα όρια του θυρεοειδούς,
• καθώς και την εικόνα των λεμφαδένων του τραχήλου.

Ο συνδυασμός αυτών των χαρακτηριστικών είναι σημαντικότερος από το μέγεθος ενός όζου από μόνο του.

Τι είναι το EU-TIRADS;

Το EU-TIRADS είναι το ευρωπαϊκό σύστημα υπερηχογραφικής ταξινόμησης των θυρεοειδικών όζων.

Το βασικό σημείο είναι ότι η κατηγορία κινδύνου ενός όζου δεν καθορίζεται από το μέγεθός του.

Ο όζος κατατάσσεται σε κατηγορία EU-TIRADS κυρίως σύμφωνα με τα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά του. Το μέγεθος χρησιμοποιείται στη συνέχεια, μαζί με αυτή την κατηγορία, για να αποφασιστεί εάν υπάρχει ένδειξη για FNA.

Έτσι, ένας όζος 25 mm μπορεί να εξακολουθεί να έχει υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά χαμηλού κινδύνου, ενώ ένας πολύ μικρότερος όζος μπορεί να εμφανίζει χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου.

Πότε προτείνεται FNA σύμφωνα με το EU-TIRADS;

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της European Thyroid Association, τα συνήθη όρια μεγέθους για FNA διαφέρουν ανάλογα με την υπερηχογραφική κατηγορία:

• EU-TIRADS 3 – χαμηλού υπερηχογραφικού κινδύνου: FNA όταν ο όζος είναι μεγαλύτερος από 20 mm.
• EU-TIRADS 4 – ενδιάμεσου υπερηχογραφικού κινδύνου: FNA όταν ο όζος είναι μεγαλύτερος από 15 mm.
• EU-TIRADS 5 – υψηλού υπερηχογραφικού κινδύνου: FNA όταν ο όζος είναι μεγαλύτερος από 10 mm.

Επομένως, όσο πιο ύποπτη είναι η υπερηχογραφική εικόνα, τόσο χαμηλότερο είναι το όριο μεγέθους στο οποίο προτείνεται FNA.

Τα 10, 15 και 20 mm δεν καθορίζουν αν ένας όζος είναι χαμηλού ή υψηλού κινδύνου. Είναι όρια που χρησιμοποιούνται αφού έχει προηγηθεί η υπερηχογραφική ταξινόμηση.

Η απόφαση δεν πρέπει επίσης να εφαρμόζεται μηχανιστικά μόνο από έναν αριθμό. Συνυπολογίζονται τα συνολικά κλινικά και υπερηχογραφικά ευρήματα.

Η παρουσία, για παράδειγμα, ύποπτων τραχηλικών λεμφαδένων ή σημείων εξωθυρεοειδικής επέκτασης μπορεί να μεταβάλει τη διαγνωστική προσέγγιση, ακόμη και όταν ο όζος είναι μικρότερος από τα συνήθη όρια FNA.

Πότε χρειάζεται παρακέντηση FNA;

Η παρακέντηση με λεπτή βελόνα – Fine Needle Aspiration (FNA) είναι μία ελάχιστα επεμβατική εξέταση κατά την οποία λαμβάνονται κύτταρα από έναν θυρεοειδικό όζο για κυτταρολογική εξέταση.

Συνήθως πραγματοποιείται με υπερηχογραφική καθοδήγηση.

Δεν χρειάζεται κάθε θυρεοειδικός όζος FNA.

Η απόφαση λαμβάνει υπόψη:

• την κατηγορία υπερηχογραφικού κινδύνου,
• το μέγεθος του όζου,
• την ύπαρξη ύποπτων λεμφαδένων,
• το ιστορικό του ασθενούς,
• προηγούμενες κυτταρολογικές εξετάσεις,
• και τυχόν σημαντικές μεταβολές του όζου κατά την παρακολούθηση.

Αυτή η επιλεκτική προσέγγιση επιτρέπει να διερευνώνται οι όζοι που πραγματικά χρειάζονται κυτταρολογική εξέταση, αποφεύγοντας παράλληλα περιττές παρακεντήσεις σε όζους πολύ χαμηλού κινδύνου.

Τι σημαίνει το αποτέλεσμα της FNA – Σύστημα Bethesda;

Το υλικό που λαμβάνεται με FNA εξετάζεται κυτταρολογικά και το αποτέλεσμα συνήθως ταξινομείται σύμφωνα με το σύστημα Bethesda.

Η σύγχρονη έκδοση του Bethesda System χρησιμοποιεί έξι βασικές διαγνωστικές κατηγορίες:

• Bethesda I – Μη διαγνωστικό
• Bethesda II – Καλοήθες
• Bethesda III – Ατυπία αδιευκρίνιστης σημασίας
• Bethesda IV – Θυλακιώδες νεόπλασμα
• Bethesda V – Ύποπτο για κακοήθεια
• Bethesda VI – Κακοήθες

Το αποτέλεσμα Bethesda δεν ερμηνεύεται απομονωμένα. Συνδυάζεται με το υπερηχογράφημα, την κατηγορία EU-TIRADS, το μέγεθος του όζου, το ιστορικό και τα υπόλοιπα κλινικά δεδομένα.

Bethesda I – Μη διαγνωστικό

Σημαίνει ότι το υλικό δεν ήταν επαρκές για ασφαλές κυτταρολογικό συμπέρασμα.

Συνήθως εξετάζεται επανάληψη της FNA, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όζου.

Bethesda II – Καλοήθες

Πρόκειται για καλοήθες κυτταρολογικό αποτέλεσμα και στις περισσότερες περιπτώσεις οδηγεί σε παρακολούθηση και όχι σε χειρουργείο.

Η συχνότητα και ο τρόπος παρακολούθησης εξαρτώνται από το υπερηχογραφικό προφίλ και την κλινική εικόνα.

Bethesda III – Ατυπία αδιευκρίνιστης σημασίας

Είναι ενδιάμεση κατηγορία και δεν σημαίνει ότι ο όζος είναι καρκίνος.

Ανάλογα με την υπερηχογραφική εικόνα, το ιστορικό και τα υπόλοιπα δεδομένα μπορεί να εξεταστεί επανάληψη FNA, παρακολούθηση, μοριακός έλεγχος όπου είναι διαθέσιμος και κατάλληλος ή χειρουργική διερεύνηση.

Bethesda IV – Θυλακιώδες νεόπλασμα

Η κυτταρολογία μπορεί να θέσει την υποψία θυλακιώδους νεοπλάσματος. Σε αρκετές περιπτώσεις η οριστική διάκριση μεταξύ καλοήθους και κακοήθους θυλακιώδους βλάβης απαιτεί ιστολογική εξέταση του αφαιρεθέντος ιστού.

Η περαιτέρω αντιμετώπιση εξατομικεύεται και μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργική αντιμετώπιση ή, όπου ενδείκνυται και είναι διαθέσιμος, συμπληρωματικό μοριακό έλεγχο.

Bethesda V – Ύποπτο για κακοήθεια

Στην κατηγορία αυτή υπάρχει σημαντική υποψία κακοήθειας και απαιτείται εξειδικευμένη αξιολόγηση και θεραπευτικός σχεδιασμός, ο οποίος συχνά περιλαμβάνει χειρουργική αντιμετώπιση.

Bethesda VI – Κακοήθες

Η κυτταρολογική εικόνα είναι συμβατή με κακοήθεια και χρειάζεται σχεδιασμός της κατάλληλης θεραπευτικής αντιμετώπισης.

Η έκταση της επέμβασης, όταν απαιτείται χειρουργική θεραπεία, δεν είναι ίδια για όλους τους ασθενείς αλλά καθορίζεται από το είδος, το μέγεθος και την έκταση της νόσου και από άλλους παράγοντες κινδύνου.

Τι είναι ο μοριακός έλεγχος των θυρεοειδικών όζων;

Σε ορισμένους όζους με απροσδιόριστη κυτταρολογία, ιδιαίτερα Bethesda III ή IV, μπορεί σε κατάλληλες περιπτώσεις να συζητηθεί μοριακός έλεγχος.

Ο μοριακός έλεγχος αναζητά συγκεκριμένες γενετικές ή μοριακές μεταβολές που μπορούν να προσφέρουν πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με την πιθανότητα κακοήθειας.

Δεν απαιτείται σε κάθε ασθενή και η χρησιμότητά του εξαρτάται από την κυτταρολογική κατηγορία, τα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά, τη διαθεσιμότητα της εξέτασης και κυρίως από το κατά πόσο το αποτέλεσμά του πρόκειται να επηρεάσει τη θεραπευτική απόφαση.

Ποιες εξετάσεις γίνονται για τον θυρεοειδή;

Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής όλες τις εξετάσεις. Ο έλεγχος επιλέγεται ανάλογα με το κλινικό πρόβλημα.

Εξετάσεις αίματος

Η TSH αποτελεί βασική εξέταση για την αξιολόγηση της λειτουργίας του θυρεοειδούς.

Ανάλογα με τα αποτελέσματα και την κλινική εικόνα, ο έλεγχος μπορεί να συμπληρωθεί με:

• ελεύθερη Τ4 – FT4,
• FT3 σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
• αντισώματα θυρεοειδούς όταν υπάρχει υποψία αυτοάνοσης νόσου,
• και άλλες ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη.

Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς και τραχήλου

Το υπερηχογράφημα αξιολογεί:

• το μέγεθος του θυρεοειδούς,
• τη μορφολογία του αδένα,
• την παρουσία όζων,
• τα χαρακτηριστικά κάθε όζου,
• και τους τραχηλικούς λεμφαδένες.

Σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς

Το σπινθηρογράφημα δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας για κάθε θυρεοειδικό όζο.

Έχει ιδιαίτερη χρησιμότητα όταν η TSH είναι χαμηλή ή όταν χρειάζεται να διερευνηθεί εάν ένας όζος είναι λειτουργικά αυτόνομος.

Η πληροφορία αυτή μπορεί να επηρεάσει τόσο την περαιτέρω διερεύνηση όσο και τη θεραπευτική στρατηγική.

Αξονική ή μαγνητική τομογραφία

Η αξονική και η μαγνητική τομογραφία δεν αποτελούν εξετάσεις πρώτης γραμμής για έναν απλό θυρεοειδικό όζο.

Μπορεί να είναι χρήσιμες όταν υπάρχει πολύ μεγάλη ή καταδυόμενη βρογχοκήλη, όταν απαιτείται εκτίμηση της σχέσης της με την τραχεία, τον οισοφάγο ή άλλες ανατομικές δομές, καθώς και σε ειδικές περιπτώσεις πιο εκτεταμένης νόσου.

Πότε ένας όζος χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή;

Οι περισσότεροι όζοι είναι καλοήθεις, αλλά ορισμένα κλινικά ή απεικονιστικά χαρακτηριστικά απαιτούν πιο προσεκτικό έλεγχο.

Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει:

• νέα μάζα στον τράχηλο που αυξάνεται γρήγορα,
• επίμονη βραχνάδα χωρίς άλλη προφανή αιτία,
• ύποπτη μορφολογία στο υπερηχογράφημα,
• ύποπτος διογκωμένος τραχηλικός λεμφαδένας,
• προηγούμενη έκθεση της περιοχής του τραχήλου σε ακτινοβολία,
• ή σημαντικό οικογενειακό ιστορικό συγκεκριμένων μορφών καρκίνου του θυρεοειδούς.

Η παρουσία ενός από αυτά τα χαρακτηριστικά δεν σημαίνει από μόνη της καρκίνο, αλλά αποτελεί λόγο για κατάλληλη και έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση.

Καρκίνος του θυρεοειδούς

Ο καρκίνος του θυρεοειδούς δεν αποτελεί μία ενιαία νόσο. Υπάρχουν διαφορετικοί ιστολογικοί τύποι με διαφορετική βιολογική συμπεριφορά και θεραπευτική αντιμετώπιση.

Οι διαφοροποιημένοι καρκίνοι του θυρεοειδούς περιλαμβάνουν κυρίως τον θηλώδη και τον θυλακιώδη καρκίνο, ενώ υπάρχουν επίσης διαφορετικές μορφές, όπως ο μυελοειδής και ο αναπλαστικός καρκίνος.

Η θεραπευτική στρατηγική εξαρτάται από τον τύπο, το μέγεθος και την έκταση του όγκου, τη σχέση του με τις γειτονικές δομές, την παρουσία ή όχι λεμφαδενικής ή απομακρυσμένης νόσου και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.

Στους περισσότερους διαφοροποιημένους καρκίνους του θυρεοειδούς, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για εντοπισμένη νόσο χαμηλού κινδύνου, η πρόγνωση είναι γενικά πολύ καλή. Ωστόσο, η αντιμετώπιση εξατομικεύεται και δεν είναι ίδια για όλους τους ασθενείς.

Για τον καρκίνο του θυρεοειδούς υπάρχει ξεχωριστή αναλυτική σελίδα, ώστε η διάγνωση, η σταδιοποίηση και οι θεραπευτικές επιλογές να παρουσιάζονται αναλυτικά χωρίς να επιβαρύνεται η παρούσα κεντρική σελίδα για τις παθήσεις του θυρεοειδούς.

Χρειάζεται χειρουργείο ένας καλοήθης όζος;

Όχι απαραίτητα.

Ένας κυτταρολογικά και υπερηχογραφικά καλοήθης όζος που δεν προκαλεί προβλήματα μπορεί συχνά να παρακολουθείται.

Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να εξεταστεί όταν ένας καλοήθης όζος:

• προκαλεί πίεση ή δυσκολία στην κατάποση,
• δημιουργεί σημαντική τοπική ενόχληση,
• έχει μεγάλο μέγεθος σε συνδυασμό με άλλα κλινικά δεδομένα,
• προκαλεί σημαντικό αισθητικό ή λειτουργικό πρόβλημα,
• ή εξακολουθεί να δημιουργεί διαγνωστική αβεβαιότητα.

Υπάρχουν μη χειρουργικές θεραπείες για καλοήθεις όζους;

Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς με καλοήθεις συμπτωματικούς όζους μπορούν να εξεταστούν και ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές.

Για αμιγώς ή κυρίως κυστικές βλάβες μπορεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις να χρησιμοποιηθεί κατάλυση με αιθανόλη, ενώ για ορισμένους συμπτωματικούς συμπαγείς καλοήθεις όζους μπορούν να εφαρμοστούν τεχνικές θερμικής κατάλυσης.

Οι τεχνικές αυτές δεν αποτελούν γενική θεραπεία για κάθε όζο. Η επιλογή τους απαιτεί προηγούμενη επαρκή τεκμηρίωση της καλοήθειας, κατάλληλη επιλογή του ασθενούς και εξειδικευμένη αξιολόγηση.

---

Πότε χρειάζεται χειρουργείο στον θυρεοειδή;

Δεν χρειάζεται κάθε όζος, κάθε βρογχοκήλη ή κάθε πάθηση του θυρεοειδούς χειρουργείο.

Η ένδειξη για χειρουργική αντιμετώπιση προκύπτει από τη συνολική αξιολόγηση των κλινικών, εργαστηριακών, υπερηχογραφικών και, όταν υπάρχουν, κυτταρολογικών ευρημάτων.

Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να συζητηθεί όταν υπάρχει:

• επιβεβαιωμένος ή ισχυρά ύποπτος καρκίνος του θυρεοειδούς,
• κυτταρολογικό αποτέλεσμα που δικαιολογεί χειρουργική διερεύνηση,
• απροσδιόριστη κυτταρολογία όταν μετά τη συνολική αξιολόγηση η χειρουργική διερεύνηση θεωρείται η κατάλληλη επιλογή,
• μεγάλη ή καταδυόμενη βρογχοκήλη που προκαλεί πιεστικά συμπτώματα,
• επιλεγμένες περιπτώσεις νόσου Graves,
• τοξική πολυοζώδης βρογχοκήλη ή λειτουργικά αυτόνομος όζος όταν επιλέγεται χειρουργική θεραπεία,
• καθώς και ορισμένοι καλοήθεις όζοι που προκαλούν σημαντικά συμπτώματα ή συνεχιζόμενη διαγνωστική αβεβαιότητα.

Η απόφαση για χειρουργείο πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να λαμβάνει υπόψη τόσο τη συγκεκριμένη νόσο όσο και τα χαρακτηριστικά και τις προτιμήσεις του ασθενούς.

---

Λοβεκτομή ή ολική θυρεοειδεκτομή;

Η χειρουργική αντιμετώπιση δεν σημαίνει απαραίτητα ολική αφαίρεση του θυρεοειδούς.

Ανάλογα με τη διάγνωση και την έκταση της νόσου μπορεί να επιλεγεί λοβεκτομή, κατά την οποία αφαιρείται ο ένας λοβός του θυρεοειδούς, ή ολική θυρεοειδεκτομή.

Η σύγχρονη προσέγγιση επιδιώκει η έκταση της επέμβασης να προσαρμόζεται στη συγκεκριμένη νόσο και στον συγκεκριμένο ασθενή. Ακόμη και σε επιλεγμένες περιπτώσεις χαμηλού κινδύνου διαφοροποιημένου καρκίνου του θυρεοειδούς, η λοβεκτομή μπορεί να αποτελεί κατάλληλη θεραπευτική επιλογή.

Η λεπτομερής επιλογή της χειρουργικής τεχνικής, η διεγχειρητική νευροπαρακολούθηση, η προστασία των νεύρων της φωνής, οι πιθανές επιπλοκές και η μετεγχειρητική πορεία αναλύονται στη ξεχωριστή σελίδα «Ολική Θυρεοειδεκτομή με Νευροδιεγέρτη».

Πότε χρειάζεται πιο γρήγορη ιατρική αξιολόγηση;

Ένας θυρεοειδικός όζος ή μία διόγκωση του θυρεοειδούς συνήθως δεν αποτελεί επείγον περιστατικό.

Υπάρχουν όμως ευρήματα που χρειάζονται πιο γρήγορη διερεύνηση, όπως:

• νέα μάζα στον λαιμό που αυξάνεται γρήγορα,
• επίμονη βραχνάδα χωρίς προφανή αιτία,
• προοδευτική δυσκολία στην κατάποση,
• διογκωμένοι ή ύποπτοι λεμφαδένες στον τράχηλο,
• σημαντικό αίσθημα πίεσης στον λαιμό,
• νέα ή επιδεινούμενη δυσκολία στην αναπνοή.

Έντονη ή αιφνίδια δυσκολία στην αναπνοή απαιτεί άμεση επείγουσα ιατρική εκτίμηση.

Χειρουργική αξιολόγηση παθήσεων του θυρεοειδούς

Η απόφαση για χειρουργική θεραπεία μιας πάθησης του θυρεοειδούς δεν πρέπει να στηρίζεται μόνο στο μέγεθος ενός όζου ή σε ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα εξέτασης.

Χρειάζεται συνολική αξιολόγηση που μπορεί να περιλαμβάνει:

• το κλινικό ιστορικό,
• το υπερηχογράφημα θυρεοειδούς και τραχήλου,
• τον έλεγχο της θυρεοειδικής λειτουργίας,
• το αποτέλεσμα FNA και την κατηγορία Bethesda, όταν έχει πραγματοποιηθεί,
• τα συμπτώματα,
• πιθανή πίεση γειτονικών δομών,
• και τη συνολική εκτίμηση του κινδύνου κακοήθειας.

Ο Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης αντιμετωπίζει χειρουργικά παθήσεις του θυρεοειδούς όταν υπάρχει σαφής ένδειξη για επέμβαση.

Η επιλογή και η έκταση της επέμβασης καθορίζονται εξατομικευμένα με βάση τη διάγνωση, τα υπερηχογραφικά και κυτταρολογικά ευρήματα, την έκταση της νόσου και το συνολικό θεραπευτικό πλάνο.

Η χειρουργική αντιμετώπιση αποτελεί μέρος μιας συνολικής θεραπευτικής προσέγγισης και, όταν απαιτείται, οργανώνεται σε συνεργασία με τις υπόλοιπες εμπλεκόμενες ιατρικές ειδικότητες.

Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD – Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής & Ρομποτικής Χειρουργικής, Ιατρικό Κέντρο Αθηνών

FAQ – Συχνές ερωτήσεις

Είναι κάθε όζος του θυρεοειδούς καρκίνος;
Όχι. Η μεγάλη πλειονότητα των θυρεοειδικών όζων είναι καλοήθης. Το υπερηχογράφημα και, όταν υπάρχει ένδειξη, η FNA χρησιμοποιούνται για να εντοπιστούν οι όζοι που χρειάζονται πιο προσεκτική διερεύνηση.
Χρειάζεται κάθε όζος FNA;
Όχι. Η απόφαση για παρακέντηση βασίζεται στην υπερηχογραφική κατηγορία κινδύνου, στο μέγεθος του όζου, στο κλινικό ιστορικό και στην παρουσία πιθανών ύποπτων λεμφαδένων. Πολλοί όζοι χρειάζονται μόνο παρακολούθηση.
Το μέγεθος καθορίζει αν ένας όζος είναι υψηλού κινδύνου;
Όχι. Στο EU-TIRADS η κατηγορία κινδύνου καθορίζεται κυρίως από τα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά του όζου και όχι από το μέγεθός του. Το μέγεθος χρησιμοποιείται στη συνέχεια, μαζί με την κατηγορία κινδύνου, για να καθοριστεί αν υπάρχει ένδειξη για FNA.
Τι σημαίνει EU-TIRADS;
Το EU-TIRADS είναι ευρωπαϊκό σύστημα υπερηχογραφικής ταξινόμησης των θυρεοειδικών όζων. Βοηθά στην εκτίμηση του υπερηχογραφικού κινδύνου και στην απόφαση αν ένας όζος χρειάζεται FNA ή παρακολούθηση. Δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση καρκίνου.
Τι σημαίνει Bethesda στην παρακέντηση του θυρεοειδούς;
Το Bethesda είναι διεθνώς χρησιμοποιούμενο σύστημα ταξινόμησης των αποτελεσμάτων της FNA σε έξι κατηγορίες. Η κατηγορία βοηθά στην εκτίμηση του κινδύνου κακοήθειας και στον σχεδιασμό του επόμενου βήματος, αλλά ερμηνεύεται μαζί με το υπερηχογράφημα και τα υπόλοιπα κλινικά δεδομένα.
Σημαίνει ένα Bethesda III ή IV ότι χρειάζεται οπωσδήποτε χειρουργείο;
Όχι. Πρόκειται για ενδιάμεσες κυτταρολογικές κατηγορίες. Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να εξεταστεί επανάληψη FNA, παρακολούθηση, μοριακός έλεγχος όπου είναι διαθέσιμος ή χειρουργική διερεύνηση. Η απόφαση βασίζεται στο σύνολο των κυτταρολογικών, υπερηχογραφικών και κλινικών δεδομένων.
Χρειάζεται κάθε βρογχοκήλη χειρουργείο;
Όχι. Ασυμπτωματικές βρογχοκήλες μπορούν σε αρκετές περιπτώσεις να παρακολουθούνται. Χειρουργική θεραπεία εξετάζεται περισσότερο όταν υπάρχουν σημαντικά πιεστικά συμπτώματα, καταδυόμενη βρογχοκήλη, συγκεκριμένες μορφές υπερθυρεοειδισμού ή όζοι που χρειάζονται χειρουργική αντιμετώπιση.
Χρειάζεται πάντα ολική θυρεοειδεκτομή όταν υπάρχει καρκίνος του θυρεοειδούς;
Όχι. Η έκταση της επέμβασης εξαρτάται από τον τύπο, το μέγεθος και την έκταση του καρκίνου, την παρουσία ή όχι λεμφαδενικής νόσου, τα ευρήματα στον άλλο λοβό και άλλους παράγοντες. Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς με χαμηλού κινδύνου διαφοροποιημένο καρκίνο περιορισμένο στον έναν λοβό μπορεί να είναι κατάλληλη η λοβεκτομή.
Πότε πρέπει να απευθυνθώ σε χειρουργό για έναν όζο θυρεοειδούς;
Χειρουργική αξιολόγηση χρειάζεται όταν ο όζος έχει ύποπτα υπερηχογραφικά ή κυτταρολογικά χαρακτηριστικά, προκαλεί σημαντικά πιεστικά συμπτώματα ή όταν, μετά την ολοκλήρωση του διαγνωστικού ελέγχου, προκύπτει ότι η χειρουργική αντιμετώπιση αποτελεί κατάλληλη θεραπευτική επιλογή.
Υπάρχουν καλοήθεις όζοι που μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς χειρουργείο;
Ναι. Εκτός από την παρακολούθηση, σε κατάλληλα επιλεγμένους συμπτωματικούς καλοήθεις όζους μπορούν να εξεταστούν ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, ανάλογα με τη σύσταση του όζου, τα συμπτώματα, την τεκμηρίωση της καλοήθειας και τη διαθέσιμη εξειδίκευση.

Επιστημονικές πηγές

Durante C, Hegedüs L και συνεργάτες. 2023 European Thyroid Association Clinical Practice Guidelines for Thyroid Nodule Management. European Thyroid Journal, 2023.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10448590/

Ali SZ, Baloch ZW και συνεργάτες. The 2023 Bethesda System for Reporting Thyroid Cytopathology. Journal of the American Society of Cytopathology, 2023.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37438235/

Ringel MD, Sosa JA και συνεργάτες. 2025 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid, 2025.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40844370/

Patel KN, Yip L, Lubitz CC και συνεργάτες. The American Association of Endocrine Surgeons Guidelines for the Definitive Surgical Management of Thyroid Disease in Adults. Annals of Surgery, 2020.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32079830/

Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 29/08/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD