Η εντερεκτομή λεπτού εντέρου (Small Bowel Resection) είναι αφαίρεση ενός τμήματος εντέρου όταν υπάρχει απόφραξη, ισχαιμία/νέκρωση, διάτρηση, όγκος ή επιπλοκές νόσου Crohn..Στόχος του χειρουργού είναι να αφαιρέσει μόνο το απαραίτητο, να γίνει ασφαλής αναστόμωση των υγιών άκρων και να διατηρήσει όσο γίνεται μεγαλύτερο λειτουργικό μήκος εντέρου, γιατί αυτό επηρεάζει τη θρέψη και την απορρόφηση.
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση.
Τι ακριβώς είναι η εντερεκτομή λεπτού εντέρου;
- “Εντερεκτομή”: αφαίρεση τμήματος εντέρου.
- “Λεπτό έντερο”: δωδεκαδάκτυλο – νήστιδα – ειλεός.
- Μετά την αφαίρεση, συνήθως γίνεται αναστόμωση (ένωση των δύο υγιών άκρων). Πιο σπάνια, σε ειδικές συνθήκες, μπορεί να χρειαστεί στομία (προσωρινή ή σπανιότερα μόνιμη).
Πότε χρειάζεται (ενδείξεις)
Οι συχνότερες καταστάσεις που οδηγούν σε εντερεκτομή είναι:
1) Οξεία ισχαιμία – νέκρωση λεπτού εντέρου (επείγον)
Τι είναι: διακοπή ή βαριά μείωση της αιμάτωσης → το έντερο “δεν επιβιώνει”.
Συχνές αιτίες: στραγγαλισμένη κήλη, συστροφή/volvulus, θρόμβωση/εμβολή μεσεντερίου, shock/βαριά υπόταση.
Πότε οδηγεί σε εκτομή:
- όταν υπάρχει μη βιώσιμο έντερο (γκρίζο/μαύρο, χωρίς περισταλτισμό, κακή αιμορραγία από το άκρο, κακή σφύξη μεσεντερίου)
- όταν υπάρχει διάτρηση ή περιτονίτιδα
- όταν, παρά αποκατάσταση αιμάτωσης, το τμήμα παραμένει οριακό/μη ασφαλές
Κλινικά “καμπανάκια”: πόνος δυσανάλογος της κλινικής εικόνας, απότομη επιδείνωση, μεταβολική οξέωση/αυξημένη λακτάτη, σημεία περιτονίτιδας.
Σημείωση χειρουργικής στρατηγικής: σε οριακή βιωσιμότητα μπορεί να γίνει second-look (επανεκτίμηση σε 24–48 ώρες) για να μη θυσιαστεί άσκοπα μήκος εντέρου.
2) Απόφραξη λεπτού εντέρου (ileus/obstruction) που δεν λύνεται ή έχει επιπλοκή
Τι είναι: “κλείνει ο αυλός” του εντέρου (συμφύσεις, κήλη, όγκος, στένωση, εγκολεασμός κ.λπ.).
Πότε ΔΕΝ θέλει εκτομή: όταν λύνεται με συντηρητικά (υγρά, αποσυμφόρηση, παρακολούθηση) και δεν υπάρχουν ενδείξεις ισχαιμίας.
Πότε οδηγεί σε εντερεκτομή:
- στραγγαλισμός (κακή αιμάτωση λόγω περίσφιξης) → εκτομή του μη βιώσιμου τμήματος
- κλειστή αγκύλη (closed loop) με κίνδυνο νέκρωσης/διάτρησης
- διάτρηση ή ισχαιμική βλάβη από παρατεταμένη διάταση
- όταν η αιτία είναι όγκοι/στένωση που απαιτεί αφαίρεση (π.χ. νεόπλασμα)
- όταν υπάρχουν υποτροπιάζοντα επεισόδια από συγκεκριμένη οργανική αιτία (π.χ. ινώδης στένωση)
Κλινικά σημεία που μας “σπρώχνουν” προς χειρουργείο: - συνεχής/εντεινόμενος πόνος, τοπική ευαισθησία/αμυντικότητα, πυρετός, ταχυκαρδία
- υψηλά λευκά, μεταβολική οξέωση, αυξημένη CRP (ανάλογα με το πλαίσιο)
- απεικονιστικά ευρήματα συμβατά με ισχαιμία (πάχυνση τοιχώματος, μειωμένη πρόσληψη σκιαγραφικού, υγρό, πνευμάτωση κ.λπ.)
Εναλλακτικές/συμπληρωματικά: σε καλοήθεις στενώσεις (π.χ. Crohn) μπορεί να προτιμηθεί strictureplasty αντί εκτομής, όταν είναι κατάλληλο (βλ. ενότητα Crohn).
3) Νόσος Crohn (εκλεκτικό ή και επείγον)
Τι συμβαίνει: χρόνια φλεγμονή → στενώσεις, συρίγγια, αποστήματα, “μαζοποίηση” εντέρου.
Πότε οδηγεί σε εντερεκτομή:
- ινώδης/σταθερή στένωση με αποφρακτικά επεισόδια που επιμένουν
- συρίγγια με σημαντικά συμπτώματα/λοιμώξεις ή σύνθετες βλάβες
- απόστημα που δεν ελέγχεται με παροχέτευση/αντιβίωση ή υποτροπιάζει
- διάτρηση, περιτονίτιδα (επείγον)
- ύποπτη δυσπλασία/νεοπλασία σε τμήμα Crohn
Κρίσιμο χειρουργικό “μήνυμα”: προτιμάται οικονομική εκτομή (limited resection) ή strictureplasty, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος short bowel σε υποτροπές.
Πρακτικά: ιδανικά, όπου γίνεται, χειρουργείο σε “ηρεμία” νόσου (βελτιώνει επούλωση/αναστόμωση), αλλά σε επιπλοκές πάμε επείγον.
4) Όγκοι λεπτού εντέρου (εκλεκτικό)
Πότε γίνεται: όταν υπάρχει επιβεβαιωμένος ή ισχυρά ύποπτος όγκος/πολύποδας που δεν αφαιρείται ενδοσκοπικά ή προκαλεί επιπλοκές.
Σενάρια που οδηγούν σε εκτομή:
- απόφραξη από νεόπλασμα
- αιμορραγία από όγκο με υποτροπές/αναιμία
- διάτρηση σε προχωρημένη νόσο (σπανιότερο)
- όγκοι όπως αδενοκαρκίνωμα, GIST, νευροενδοκρινείς (κατά περίπτωση με ογκολογικές αρχές)
Τι αλλάζει χειρουργικά: η εκτομή γίνεται με στόχο καθαρά όρια και, όπου ενδείκνυται, αντίστοιχη λεμφαδενεκτομή (ανάλογα με ιστολογία/εντόπιση).
5) Μεκέλειος εκκόλπωμα (Meckel) με επιπλοκή
Πότε χρειάζεται εκτομή:
- αιμορραγία (ειδικά σε νεότερους), όταν τεκμηριώνεται η εστία
- εκκολπωματίτιδα/διάτρηση
- απόφραξη (π.χ. από ταινία/συμφύσεις ή εγκολεασμό)
Τι εκτέμνουμε: είτε σφηνοειδή εκτομή του εκκολπώματος είτε τμηματική εντερεκτομή, όταν υπάρχει βάση/έλκος/φλεγμονή στο παρακείμενο έντερο.
6) Εγκολεασμός (intussusception) — κυρίως σε ενήλικες
Τι είναι: “τηλεσκόπηση” τμήματος εντέρου μέσα σε άλλο.
Γιατί μας νοιάζει στους ενήλικες: συχνά υπάρχει “lead point” (πολύποδας/όγκοι).
Πότε οδηγεί σε εκτομή:
- όταν το έντερο είναι ισχαιμικό/οιδηματώδες/μη βιώσιμο
- όταν υπάρχει ύποπτη βλάβη ως αίτιο (ώστε να αφαιρεθεί μαζί)
- όταν δεν είναι ασφαλής η ανάταξη ή υπάρχει υποτροπή
7) Ακτινική εντερίτιδα / στενώσεις μετά από ακτινοθεραπεία
Πότε γίνεται εκτομή:
- επίμονες στενώσεις με απόφραξη, υποτροπές, αδυναμία σίτισης
- συρίγγια ή χρόνια αιμορραγία που δεν ελέγχεται
Ιδιαιτερότητα: συχνά υπάρχει “εύθραυστο” έντερο/ιστός → υψηλότερες απαιτήσεις στην επιλογή τεχνικής και στην απόφαση αναστόμωσης vs στομίας.
8) Διάτρηση, τραύμα, ξένο σώμα/ισχαιμική βλάβη (επείγον ή ημι-επείγον)
Πότε εκτέμνουμε αντί να συρράψουμε:
- εκτεταμένη ρήξη/σύνθλιψη, πολλαπλά τραύματα σε κοντινή απόσταση
- αμφίβολη αιμάτωση/εκτεταμένη επιμόλυνση
- νέκρωση γύρω από τη βλάβη
Στόχος: γρήγορος έλεγχος μόλυνσης, αφαίρεση μη ασφαλών ιστών, ασφαλής αποκατάσταση.
9) “Σύνδρομο βραχέος εντέρου” ως κίνδυνος — πότε επηρεάζει την απόφαση εκτομής
Δεν είναι ένδειξη για εκτομή, αλλά παράγοντας που μας περιορίζει:
- σε επαναλαμβανόμενες εκτομές (π.χ. Crohn) ή εκτεταμένη ισχαιμία, ο χειρουργός επιδιώκει οικονομική εκτομή, strictureplasty όπου ταιριάζει, και μερικές φορές σταδιακή στρατηγική (second look), για να μη χαθεί κρίσιμο μήκος.
Πώς γίνεται το χειρουργείο (βασικές αρχές τεχνικής)
Α) Προεγχειρητικά (όταν υπάρχει χρόνος)
- Εργαστηριακός/απεικονιστικός έλεγχος (συχνά αξονική, ανάλογα το σενάριο).
- Διόρθωση υγρών/ηλεκτρολυτών, αντιβίωση όταν ενδείκνυται.
- Εκτίμηση κινδύνου θρόμβωσης και πρόληψη.
Β) Πρόσβαση: λαπαροσκοπικά ή ανοιχτά;
- Λαπαροσκοπικά (όπου είναι εφικτό): μικρότερες τομές, συνήθως καλύτερη ανάρρωση.
- Ανοιχτά: όταν υπάρχει βαριά περιτονίτιδα, ασταθής ασθενής, εκτεταμένες συμφύσεις, πολλαπλά προβλήματα ή ανάγκη γρήγορης/ευρείας πρόσβασης.
- Σε επείγοντα ή δύσκολα περιστατικά, η στρατηγική καθορίζεται από την ασφάλεια και την ταχύτητα ελέγχου της βλάβης.
Γ) Τι κάνει ο χειρουργός “μέσα” στην κοιλιά
- Εντοπίζει το πάσχον τμήμα και αξιολογεί τη βιωσιμότητα του εντέρου (χρώμα, σφύξεις μεσεντερίου, αιμορραγία από το κομμένο άκρο κ.ά.).
- Αφαιρεί το μη λειτουργικό/επικίνδυνο τμήμα με σεβασμό στην αιμάτωση των υπολοίπων τμημάτων.
- Επιλέγει τον τρόπο αποκατάστασης:
- Αναστόμωση (συχνότερα): ένωση άκρο-σε-άκρο ή πλαγιο-πλάγια, με ράμματα ή συρραπτικά.
- Στομία (σε επιλεγμένες περιπτώσεις): όταν οι συνθήκες δεν επιτρέπουν ασφαλή αναστόμωση (π.χ. σοβαρή σήψη, κακή αιμάτωση, ασταθής ασθενής).
Στην κλινική πράξη, η επιλογή τεχνικής αναστόμωσης εξαρτάται από το σημείο, τη διάμετρο των εντέρων, την αιμάτωση και το “πεδίο” (καθαρό vs μολυσμένο). Σε αναστομώσεις εντέρου, υπάρχουν δεδομένα ότι οι συρραπτικές τεχνικές σε ορισμένα πλαίσια μπορεί να σχετίζονται με χαμηλότερη διαφυγή σε σύγκριση με χειροραφή (το αποτέλεσμα όμως εξαρτάται πολύ από το είδος επέμβασης και τον ασθενή).
Τι καθορίζει την ασφάλεια της αναστόμωσης;
Οι “μεγάλοι” παράγοντες είναι:
- Καλή αιμάτωση των άκρων που ενώνονται
- Χωρίς τάση (να μη “τραβάει” η ένωση)
- Καλή γενική κατάσταση (οξυγόνωση, πίεση, λοίμωξη/σήψη, διαβήτης κ.ά.)
- Όχι σοβαρή τοπική μόλυνση ή ανεξέλεγκτη περιτονίτιδα
Μετά το χειρουργείο: ανάρρωση και καθημερινότητα
Στο νοσοκομείο (τι συνήθως συμβαίνει)
- Πόνος: ελεγχόμενος, συχνά με πολυτροπική αναλγησία (ώστε να κινητοποιηθείτε γρήγορα).
- Κινητοποίηση: όσο νωρίτερα γίνεται, γιατί βοηθά στην αναπνοή, την κινητικότητα του εντέρου και μειώνει θρομβώσεις.
- Σίτιση: σε πολλά πρωτόκολλα ενισχυμένης ανάρρωσης, προτείνεται πρώιμη επανασίτιση όταν το επιτρέπει η κατάσταση (ιδίως σε εκλεκτικές επεμβάσεις).
- Ορός/υγρά: μέχρι να σταθεροποιηθεί η πρόσληψη από το στόμα και να υπάρχει καλή απορρόφηση.
Διατροφή στο σπίτι (γενικές αρχές)
Δεν υπάρχει “μία δίαιτα για όλους”, αλλά πρακτικά:
- Μικρά και συχνά γεύματα τις πρώτες ημέρες
- Επαρκής ενυδάτωση
- Σταδιακή επιστροφή σε πιο πλήρη διατροφή, ανάλογα με ανοχή (φούσκωμα/κενώσεις/ναυτία)
Αν έχει αφαιρεθεί σημαντικό μήκος εντέρου, οι οδηγίες γίνονται πιο στοχευμένες (βλ. παρακάτω για “σύνδρομο βραχέος εντέρου”).
Πιθανές επιπλοκές (και πότε ανησυχώ)
Πρώιμες (ημέρες–εβδομάδες)
- Ειλεός (καθυστέρηση “να δουλέψει” το έντερο)
- Αιμορραγία, λοίμωξη τραύματος, ενδοκοιλιακό απόστημα
- Διαφυγή αναστόμωσης (σπάνια αλλά σοβαρή)
- Θρόμβωση (γι’ αυτό δίνεται πρόληψη όπου χρειάζεται)
Όψιμες (μήνες–έτη)
- Συμφύσεις και πιθανή νέα απόφραξη
- Στένωση αναστόμωσης
- Διαταραχές απορρόφησης (ανάλογα με το τμήμα που αφαιρέθηκε)
Επικοινωνήστε άμεσα αν έχετε: επίμονο πυρετό, έντονο/επιδεινούμενο κοιλιακό πόνο, συνεχή εμέτους, αδυναμία να κρατήσετε υγρά, ταχύ “φούσκωμα”, αίμα στις κενώσεις ή έντονη καταβολή.
Σύνδρομο Βραχέος Εντέρου: πότε μας απασχολεί;
Αν μετά την εκτομή απομένει πολύ μικρό μήκος λεπτού εντέρου, μπορεί να εμφανιστεί σύνδρομο βραχέος εντέρου (Short Bowel Syndrome), με διάρροιες, αφυδάτωση, απώλεια βάρους και ελλείψεις βιταμινών/ιχνοστοιχείων. Συχνά χρησιμοποιείται ως πρακτικό όριο τα ≤200 cm υπολειπόμενου λεπτού εντέρου στους ενήλικες (με μεγάλη διακύμανση ανάλογα με το αν υπάρχει κόλον σε συνέχεια και αν διατηρείται η ειλεοτυφλική βαλβίδα).
Γιατί έχει σημασία το “ποιο” τμήμα αφαιρέθηκε;
- Τελικός ειλεός: σημαντικός για απορρόφηση βιταμίνης B12 και χολικών αλάτων → μπορεί να προκύψουν διάρροιες/ελλείψεις.
- Κόλον σε συνέχεια: βοηθά στην απορρόφηση υγρών/ηλεκτρολυτών και στην “προσαρμογή” μετά από μεγάλη εκτομή.
Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει:
- εξατομικευμένη διατροφή και αντιδιαρροϊκά,
- συμπληρώματα βιταμινών/ιχνοστοιχείων,
- ειδικά σκευάσματα/θεραπείες σε επιλεγμένους ασθενείς,
- και σε βαριές περιπτώσεις, παρεντερική υποστήριξη.
Τι να ρωτήσετε τον χειρουργό σας (πρακτική λίστα)
- Ποιο τμήμα αφαιρέθηκε (νήστιδα/ειλεός/τελικός ειλεός);
- Έγινε αναστόμωση ή στομία; Αν στομία, είναι προσωρινή;
- Ποια είναι τα “κόκκινα σημάδια” για επανέλεγχο;
- Χρειάζομαι έλεγχο για B12, σίδηρο, βιταμίνη D, ηλεκτρολύτες;
- Πότε επιστρέφω σε εργασία/άσκηση και με ποιους περιορισμούς;
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
1) Είναι πάντα απαραίτητη η στομία μετά από εντερεκτομή;
Όχι. Στις περισσότερες περιπτώσεις γίνεται αναστόμωση. Στομία επιλέγεται όταν οι συνθήκες δεν είναι ασφαλείς για ένωση εκείνη τη στιγμή.
2) Πόσο “μήκος” εντέρου μπορώ να χάσω χωρίς σοβαρό πρόβλημα;
Εξαρτάται από το πόσο απομένει, αν υπάρχει κόλον σε συνέχεια και ποιο τμήμα αφαιρέθηκε. Γενικά, όταν το υπολειπόμενο λεπτό έντερο είναι ≤200 cm, αυξάνει ο κίνδυνος για σύνδρομο βραχέος εντέρου.
3) Πότε θα ξαναφάω κανονικά;
Σε εκλεκτικές επεμβάσεις, συχνά ξεκινά προοδευτική σίτιση νωρίς, ανάλογα με την ανοχή και την πορεία. Σε επείγοντα/περιτονίτιδα, το πλάνο μπορεί να είναι πιο συντηρητικό.
4) Τι συμπτώματα δείχνουν πιθανό πρόβλημα με την αναστόμωση;
Επίμονος πυρετός, αυξανόμενος πόνος, ταχυκαρδία, έντονη κακουχία, επιδείνωση της κοιλιάς, αδυναμία λήψης υγρών. Αυτά χρειάζονται άμεση αξιολόγηση.
5) Μετά από εκτομή τελικού ειλεού, τι εξετάσεις μπορεί να χρειαστώ;
Συχνά παρακολουθούμε βιταμίνη B12, δείκτες αναιμίας και ενδείξεις δυσαπορρόφησης, ειδικά αν η εκτομή ήταν εκτεταμένη.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 18/01/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
