Τι είναι η φαρυγγολαρυγγική παλινδρόμηση (LPR);
Η φαρυγγική ή φαρυγγολαρυγγική παλινδρόμηση (LPR) περιγράφει την επιστροφή γαστρικού περιεχομένου (όχι μόνο οξέος, αλλά και ενζύμων όπως η πεψίνη) προς τον φάρυγγα και τον λάρυγγα, όπου οι ιστοί είναι πιο «ευαίσθητοι» από τον οισοφάγο.
Σημαντικό: η LPR δεν είναι πάντα ίδια με τη “κλασική” γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ/GERD). Πολλοί άνθρωποι με ύποπτη LPR δεν έχουν καούρα ή αναγωγές.
Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά για την γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση – διάγνωση και θεραπεία εδω.
Γιατί προκαλεί “ενοχλήσεις στον λαιμό”;
Όταν μικρές ποσότητες παλινδρομούν προς τα πάνω, μπορούν να ερεθίσουν:
- τις φωνητικές χορδές (βράχνιασμα, κόπωση φωνής),
- τον φάρυγγα (αίσθημα καύσου, ξηρότητα),
- το αντανακλαστικό του βήχα/καθαρίσματος λαιμού.
Τα συμπτώματα αυτά όμως δεν είναι ειδικά: μπορεί να οφείλονται σε αλλεργική ρινίτιδα/οπισθορινική καταρροή, λοιμώξεις, κάπνισμα, κατάχρηση φωνής, φάρμακα που ξηραίνουν, άγχος, ακόμη και σε άλλες παθήσεις του λάρυγγα. Γι’ αυτό η διάγνωση θέλει προσοχή.
Συμπτώματα που συχνά “δείχνουν” LPR
Τα πιο συνηθισμένα παράπονα είναι:
- βράχνιασμα (ιδίως πρωινές ώρες)
- συχνό καθάρισμα λαιμού
- επίμονος ξηρός βήχας
- αίσθημα “κόμπου” στον λαιμό (globus)
- ερεθισμένος λαιμός, καύσος, «γαργάλημα»
- αίσθηση βλέννας/ανάγκη να «καθαρίσω» τη φωνή
- σε κάποιους: επιδείνωση άσθματος/συριγμού ή λαρυγγικοί ερεθισμοί
Τι την πυροδοτεί
Παράγοντες που συχνά επιδεινώνουν παλινδρόμηση (και LPR) περιλαμβάνουν:
- μεγάλα/βαριά γεύματα, φαγητό αργά το βράδυ
- αλκοόλ, καφεΐνη (όχι σε όλους το ίδιο), ανθρακούχα
- λιπαρά/τηγανητά, σοκολάτα, μέντα, πολύ όξινα/πικάντικα (εξαρτάται από τον άνθρωπο)
- κάπνισμα
- αύξηση βάρους/κοιλιακή πίεση
- συγκεκριμένα φάρμακα (π.χ. που χαλαρώνουν τον κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα) — αξιολόγηση εξατομικευμένα
Πώς γίνεται η διάγνωση σωστά
Η προσέγγιση συνήθως είναι συνδυαστική και εξατομικεύεται:
1) Κλινική εκτίμηση & ΩΡΛ εξέταση
Ο ΩΡΛ μπορεί να κάνει ενδοσκόπηση λάρυγγα (λαρυγγοσκόπηση) για να αποκλείσει άλλες αιτίες βραχνάδας/ερεθισμού.
Προσοχή: τα ευρήματα ερεθισμού στον λάρυγγα δεν αποδεικνύουν μόνα τους ότι “φταίει” η παλινδρόμηση.
2) Πότε βοηθούν εξετάσεις παλινδρόμησης
Σε επίμονα ή άτυπα συμπτώματα, ή πριν από μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή, μπορεί να χρειαστεί αντικειμενική τεκμηρίωση (π.χ. με impedance–pH monitoring), ειδικά όταν λείπουν τα τυπικά συμπτώματα ΓΟΠ.
3) Προσεκτική χρήση “δοκιμαστικής” θεραπείας
Σε άτομα με τυπική ΓΟΠ + συμπτώματα λαιμού, μια δοκιμαστική αντιμετώπιση είναι λογική. Όμως όταν υπάρχουν μόνο συμπτώματα από τον λαιμό, τα διεθνή κείμενα τονίζουν ότι χρειάζεται πιο στοχευμένη στρατηγική και συχνά η εμπειρική θεραπεία δεν αρκεί από μόνη της.
Αντιμετώπιση: τι βοηθά στην πράξη
Α) Αλλαγές που έχουν “μεγάλη απόδοση” (συχνά από την 1η εβδομάδα)
- Τελευταίο γεύμα 2–3 ώρες πριν τον ύπνο
- μικρότερα γεύματα, αποφυγή “φορτώματος” το βράδυ
- αν έχετε νυχτερινά συμπτώματα: ανύψωση κεφαλής κρεβατιού (όχι μόνο έξτρα μαξιλάρια)
- μείωση αλκοόλ/καπνίσματος
- ρεαλιστική προσαρμογή σε “trigger” τροφές (όχι απαγορεύσεις για όλους)
Β) Φαρμακευτική αγωγή (όχι ίδια για όλους)
Η επιλογή εξαρτάται από το προφίλ συμπτωμάτων, τη συνύπαρξη ΓΟΠ και —ιδανικά— την τεκμηρίωση:
- PPIs (αναστολείς αντλίας πρωτονίων): συχνότερα όταν υπάρχει ισχυρή υποψία/τεκμηρίωση ΓΟΠ ή συνοδά τυπικά συμπτώματα. Για μεμονωμένα “λαιμικά” συμπτώματα, η απόφαση θέλει σκέψη και συχνά εξετάσεις πριν από παρατεταμένη χρήση.
- Αλγινικά σκευάσματα: σε πολλούς βοηθούν ως “φραγμός” μετά τα γεύματα/πριν τον ύπνο (ιδίως σε αναγωγές).
- H2-αναστολείς ή άλλες επιλογές: σε επιλεγμένες περιπτώσεις, πάντα με ιατρική καθοδήγηση.
Γ) Υγιεινή φωνής & συνυπάρχοντα αίτια
Αν υπάρχει καταπόνηση φωνής, χρόνια ρινίτιδα/ιγμορίτιδα ή άσθμα, η παράλληλη αντιμετώπιση κάνει διαφορά. Οι “φωνητικές” οδηγίες (ενυδάτωση, αποφυγή ψιθυρίσματος/έντασης) συχνά μειώνουν τα συμπτώματα.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση
Ζητήστε αξιολόγηση χωρίς καθυστέρηση αν υπάρχει κάποιο από τα παρακάτω:
- δυσφαγία (δεν “κατεβαίνει” το φαγητό) ή πνιγμονή
- αίμα (αιμόπτυση/αιματέμεση) ή μέλαινες κενώσεις
- απώλεια βάρους χωρίς λόγο, αναιμία, επίμονη ανορεξία
- βράχνιασμα >3 εβδομάδες, ειδικά σε καπνιστές
- ψηλαφητή μάζα στον τράχηλο, έντονος πόνος, επίμονη δύσπνοια
Και αν δεν περνάει; Πότε μπαίνει στο τραπέζι η χειρουργική λύση;
Όταν τα συμπτώματα είναι σημαντικά, επαναλαμβανόμενα και υπάρχει αντικειμενική απόδειξη παλινδρόμησης (και συχνά ανατομικός/λειτουργικός λόγος, π.χ. κήλη διαφράγματος ή αποτυχία σφιγκτήρα), τότε μπορεί να συζητηθούν επεμβατικές/αντιπαλινδρομικές επιλογές. Η απόφαση βασίζεται σε εξετάσεις, ανταπόκριση στη συντηρητική θεραπεία και συνολικό προφίλ ασθενούς.
Μικρό πρακτικό πλάνο 10 ημερών (για να “δείτε σήμα”)
- Σταματάω φαγητό 3 ώρες πριν τον ύπνο.
- Κάνω μικρότερα βραδινά.
- Ανυψώνω την κεφαλή του κρεβατιού αν έχω νυχτερινά ενοχλήματα.
- Κρατάω σημείωση: πότε βραχνιάζω/βήχω (πρωί; μετά το φαγητό; μετά αλκοόλ;).
- Αν δεν υπάρχει βελτίωση ή έχω “κόκκινες σημαίες”, ζητώ αξιολόγηση (ΩΡΛ/Γαστρεντερολόγο/Χειρουργό κατά περίπτωση).
Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά για την διαφραγματοκήλη στο ειδικό άρθρο μου.
Σημείωση
Η LPR είναι πραγματική κλινική οντότητα, αλλά δεν εξηγεί όλα τα “ενοχλήματα λαιμού”. Η σωστή διάγνωση είναι αυτή που σας γλιτώνει από άσκοπες θεραπείες και οδηγεί σε στοχευμένη αντιμετώπιση.
FAQ – Συχνές Ερωτήσεις
1) Ποια είναι η διαφορά LPR από τη ΓΟΠ (GERD);
Η ΓΟΠ αφορά κυρίως παλινδρόμηση προς τον οισοφάγο και συχνά δίνει καούρα. Η LPR αφορά παλινδρόμηση που “φτάνει” πιο ψηλά (φάρυγγα/λάρυγγα) και μπορεί να εκδηλωθεί με βράχνιασμα, καθάρισμα λαιμού ή βήχα, ακόμη και χωρίς καούρα.
2) Μπορεί να έχω LPR χωρίς καούρα;
Ναι. Πολλοί ασθενείς με LPR δεν αναφέρουν καούρα ή κλασικές αναγωγές. Τα ενοχλήματα είναι συχνά “λαιμικά” (βράχνιασμα, κόμπος, βήχας).
3) Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και στην κλινική εκτίμηση, συχνά με ΩΡΛ ενδοσκόπηση λάρυγγα για αποκλεισμό άλλων αιτιών. Σε επίμονες/άτυπες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αντικειμενική τεκμηρίωση παλινδρόμησης (π.χ. pH-impedance), ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν τυπικά συμπτώματα ΓΟΠ.
4) Τι μπορώ να κάνω άμεσα για να βελτιωθώ;
Συνήθως βοηθούν: τελευταίο γεύμα 2–3 ώρες πριν τον ύπνο, μικρότερα βραδινά, αποφυγή αλκοόλ/καπνίσματος, ανύψωση κεφαλής κρεβατιού αν υπάρχουν νυχτερινά συμπτώματα και εντοπισμός τροφών/συνηθειών που πυροδοτούν ενοχλήματα.
5) Πότε πρέπει να ανησυχήσω και να ζητήσω άμεσα εκτίμηση;
Αν υπάρχει βράχνιασμα που επιμένει >3 εβδομάδες, δυσφαγία, αιμόπτυση/αιματέμεση, ανεξήγητη απώλεια βάρους, έντονη δύσπνοια ή άλλα “alarm” συμπτώματα, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 21/01/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
