Η παραθυρεοειδεκτομή είναι η επέμβαση κατά την οποία αφαιρείται ο παθολογικός παραθυρεοειδής αδένας (ή περισσότεροι από ένας), με στόχο να ομαλοποιηθεί η υπερπαραγωγή παραθορμόνης (PTH) και τα επακόλουθά της στο ασβέστιο, στα οστά και στα νεφρά. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για στοχευμένη αφαίρεση ενός αδενώματος· σε άλλες χρειάζεται αντιμετώπιση πολυαδενικής νόσου ή υπερπλασίας.
Πότε χρειάζεται παραθυρεοειδεκτομή
Η ένδειξη τίθεται συνήθως όταν υπάρχει πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός με συμπτώματα ή/και επιπλοκές (π.χ. νεφρολιθίαση, οστεοπόρωση/κατάγματα, νεφρική δυσλειτουργία), ή όταν πληρούνται κριτήρια που καθιστούν τη χειρουργική θεραπεία την πλέον οριστική επιλογή. Σε δευτεροπαθή/τριτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό (συχνά στο πλαίσιο χρόνιας νεφρικής νόσου), η επέμβαση εξετάζεται όταν η φαρμακευτική/νεφρολογική αντιμετώπιση δεν ελέγχει επαρκώς την κατάσταση ή όταν υπάρχουν σοβαρές επιπλοκές.
Σημαντικό: η απόφαση είναι εξατομικευμένη και βασίζεται σε εργαστηριακά, απεικονιστικά και κλινικά δεδομένα, καθώς και στο συνολικό χειρουργικό ρίσκο.
Μπορείτε να δείτε αναλυτικά γιά τις παθήσεις παραθυρεοειδών στο ειδικό άρθρο μου.
Προεγχειρητικός έλεγχος: τι «κλειδώνει» τη διάγνωση και τι οργανώνει την επέμβαση
Πέρα από την κλινική εικόνα και τις εξετάσεις αίματος/ούρων (ασβέστιο, PTH, βιταμίνη D, νεφρική λειτουργία κ.ά.), προεγχειρητικά χρειάζεται συχνά εντοπισμός του παθολογικού αδένα, ώστε να σχεδιαστεί στοχευμένη επέμβαση.
Απεικόνιση εντοπισμού (localization)
Οι σύγχρονες οδηγίες τονίζουν ότι η απεικόνιση γίνεται για να καθοδηγήσει το χειρουργείο (όχι για να “τεκμηριώσει” μόνη της τη διάγνωση). Συνηθισμένη προσέγγιση:
- Υπερηχογράφημα τραχήλου ως πρώτη εξέταση.
- Σπινθηρογράφημα (sestamibi) ως δεύτερη μέθοδος, όταν θα βοηθήσει επιπλέον στον χειρουργικό σχεδιασμό.
- Όταν οι δύο βασικές μέθοδοι είναι αρνητικές ή ασύμφωνες, δεν έχει πάντα αξία η “ατέρμονη” επανάληψη εξετάσεων· συχνά προτιμάται αξιολόγηση σε έμπειρο κέντρο/χειρουργό παραθυρεοειδών.
- Σε επιλεγμένες περιπτώσεις (ιδίως σε δύσκολο εντοπισμό ή επανεπέμβαση) μπορεί να χρησιμοποιηθεί 4D-CT, με επίγνωση της έκθεσης σε ακτινοβολία και με σαφή ένδειξη.
Χειρουργικές τεχνικές: τι σημαίνουν στην πράξη
1) Εστιασμένη/ελάχιστα επεμβατική παραθυρεοειδεκτομή (focused / minimally invasive)
Όταν υπάρχει ισχυρή ένδειξη μονήρους αδενώματος, ο χειρουργός μπορεί να προχωρήσει σε μικρή τομή και στοχευμένη αφαίρεση του παθολογικού αδένα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενδοεγχειρητική μέτρηση PTH μπορεί να βοηθήσει να επιβεβαιωθεί σε “real time” ότι η υπερέκκριση έχει υποχωρήσει μετά την αφαίρεση. Οι οδηγίες της American Association of Endocrine Surgeons (AAES) υποστηρίζουν τη χρήση αξιόπιστου πρωτοκόλλου ενδοεγχειρητικού PTH monitoring σε ελάχιστα επεμβατικές επεμβάσεις.
2) Διερεύνηση τραχήλου (bilateral neck exploration)
Όταν υπάρχει υποψία πολυαδενικής νόσου, μη σαφής εντοπισμός ή ειδικές συνθήκες, μπορεί να απαιτηθεί συστηματικότερη διερεύνηση και έλεγχος περισσότερων αδένων.
3) Υπερπλασία/δευτεροπαθής–τριτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός
Σε επιλεγμένους ασθενείς εφαρμόζονται τεχνικές όπως:
- υποολική παραθυρεοειδεκτομή (αφήνεται μικρό τμήμα),
- ή ολική παραθυρεοειδεκτομή με αυτομεταμόσχευση (π.χ. σε μυϊκό ιστό),
με στόχο να ελεγχθεί η PTH χωρίς να προκληθεί μόνιμος υποπαραθυρεοειδισμός.
4) Επανεπέμβαση (reoperative parathyroidectomy)
Είναι ξεχωριστό κεφάλαιο: απαιτεί εμπειρία, προσεκτικό επανέλεγχο εντοπισμού και συχνά αξιοποίηση ενδοεγχειρητικών εργαλείων. Οι κατευθυντήριες τονίζουν αξιολόγηση από έμπειρο χειρουργό παραθυρεοειδών και ότι η ενδοεγχειρητική PTH μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.
Πιθανές επιπλοκές και τι παρακολουθούμε
Καμία επέμβαση δεν είναι «χωρίς ρίσκο». Οι συχνότερες/σημαντικότερες επιπλοκές που συζητάμε προεγχειρητικά είναι:
- Υποασβεστιαιμία (παροδική ή σπανιότερα παρατεταμένη): μπορεί να εμφανιστεί μούδιασμα, «μυρμήγκιασμα» στα χείλη/δάκτυλα, κράμπες.
- Hungry Bone Syndrome (Σύνδρομο “πεινασμένου οστού”): πιο έντονη και παρατεταμένη υποασβεστιαιμία σε ασθενείς με υψηλό οστικό turnover πριν το χειρουργείο· απαιτεί στενή παρακολούθηση και επιθετική αναπλήρωση ασβεστίου/ενεργού βιταμίνης D.
- Βλάβη λαρυγγικών νεύρων (βράγχος φωνής), συνήθως παροδική αλλά σπάνια μπορεί να είναι επίμονη.
- Αιμάτωμα/αιμορραγία τραχήλου (σπάνιο αλλά επείγον όταν συμβεί).
- Επιμένουσα ή υποτροπιάζουσα νόσος (ιδίως σε πολυαδενική νόσο ή σε επανεπέμβαση).
Μετά το χειρουργείο: πορεία ανάρρωσης και follow-up
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ανάρρωση είναι γρήγορη και η τομή μικρή. Αυτό που έχει πρακτική σημασία είναι η εργαστηριακή παρακολούθηση:
- ασβέστιο (ολικό/ιονισμένο ανά περίπτωση),
- PTH,
- μαγνήσιο/φώσφορος όπου χρειάζεται,
- και η ρύθμιση ασβεστίου + βιταμίνης D όταν υπάρχει τάση για υποασβεστιαιμία.
Πότε θέλει άμεση επικοινωνία/έλεγχο: δυσκολία στην αναπνοή, ταχεία διόγκωση/τάση στον τράχηλο, έντονες κράμπες/παραισθησίες που επιδεινώνονται, επίμονη βραχνάδα.
Μια χρήσιμη κλινική λεπτομέρεια που συχνά παραβλέπεται
Η κατάσταση της βιταμίνης D πριν την επέμβαση και η συνολική «οστική επιβάρυνση» (π.χ. βαριά οστική νόσος) επηρεάζουν σημαντικά το πόσο πιθανή/έντονη θα είναι η μετεγχειρητική υποασβεστιαιμία ή το hungry bone syndrome — άρα επηρεάζουν και το πλάνο αναπλήρωσης και παρακολούθησης.
FAQ – Συχνές Ερωτήσεις
1) Τι είναι η «στοχευμένη» (minimally invasive) παραθυρεοειδεκτομή;
Είναι επέμβαση με μικρή τομή, όταν ο παθολογικός αδένας έχει εντοπιστεί προεγχειρητικά. Ο χειρουργός αφαιρεί στοχευμένα τον υπεύθυνο αδένα, μειώνοντας συνήθως τον χειρουργικό τραυματισμό και επιταχύνοντας την ανάρρωση.
2) Γιατί μετράτε ενδοεγχειρητικά την PTH;
Η PTH έχει σύντομο χρόνο ημίσειας ζωής. Η πτώση της μετά την αφαίρεση του αδένα βοηθά να επιβεβαιωθεί ότι αφαιρέθηκε ο «υπεύθυνος» ιστός, ιδιαίτερα σε στοχευμένες τεχνικές.
3) Ποιος είναι ο συχνότερος κίνδυνος μετά το χειρουργείο;
Η παροδική υποασβεστιαιμία. Μπορεί να προκαλέσει «μυρμήγκιασμα» σε χείλη/δάχτυλα ή κράμπες. Ανάλογα με τις εξετάσεις, χορηγείται ασβέστιο και/ή ενεργός βιταμίνη D και γίνεται παρακολούθηση.
4) Πόσο γρήγορα αναρρώνω και πότε επιστρέφω στις δραστηριότητες;
Συνήθως η κινητοποίηση είναι άμεση και η επιστροφή σε ελαφριές δραστηριότητες γίνεται σύντομα. Η πλήρης επάνοδος (εργασία/άσκηση) καθορίζεται εξατομικευμένα με βάση το είδος επέμβασης, τα ευρήματα και τις τιμές ασβεστίου.
5) Πότε χρειάζεται επανέλεγχος ή (σπάνια) επανεπέμβαση;
Όταν το ασβέστιο ή/και η PTH δεν ομαλοποιούνται ή όταν υπάρχει πολυαδενική νόσος/υποτροπή. Η επιτυχία αξιολογείται με μετρήσεις ασβεστίου και PTH σε συγκεκριμένα χρονικά σημεία μετά την επέμβαση.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 24/01/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
