Η Single-Port ρομποτική χειρουργική είναι η προσπάθεια να γίνει μια επέμβαση μέσα από μία μόνο είσοδο (μία τομή – συχνά ομφαλική – ή μία φυσική οπή, π.χ. διαστοματικά), με τη βοήθεια ρομποτικής πλατφόρμας που έχει σχεδιαστεί ώστε κάμερα και εργαλεία να περνούν από ένα ενιαίο port. Στόχος είναι να διατηρηθούν τα οφέλη της ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής, αλλά με λιγότερες τομές.
Τα τελευταία χρόνια η SP χειρουργική συνδέθηκε κυρίως με το da Vinci SP (purpose-built single-port πλατφόρμα). Στην Ευρώπη, η πλατφόρμα έλαβε CE Mark στις αρχές του 2024 για ένα ευρύ φάσμα ενδοσκοπικών εφαρμογών, γεγονός που επιτάχυνε την κλινική εμπειρία και την έρευνα.
Τι αλλάζει πρακτικά όταν πάμε από multi-port σε single-port;
Στην κλασική ρομποτική (multi-port), ο χειρουργός τοποθετεί πολλαπλές μικρές τομές ώστε να υπάρχει «τριγωνοποίηση» (άνοιγμα των εργαλείων γύρω από το χειρουργικό πεδίο). Στη single-port, όλα περνούν από μία είσοδο, άρα το σύστημα πρέπει να λύσει τρία τεχνικά ζητήματα:
- Συνωστισμός/σύγκρουση εργαλείων (crowding) και περιορισμένος χώρος κίνησης.
- Οπτική και γωνίες προσπέλασης σε βαθιά ή «κλειστά» ανατομικά πεδία.
- Καμπύλη εκμάθησης και διαφορετική «λογική» χειρισμών σε σχέση με το multi-port.
Οι σύγχρονες SP πλατφόρμες προσπαθούν να αντιμετωπίσουν αυτά τα θέματα με ειδική αρχιτεκτονική εργαλείων και κάμερας, αλλά οι περιορισμοί δεν εξαφανίζονται—απλώς μετατοπίζονται σε σωστή επιλογή περιστατικών και σωστή τεχνική.
Πού έχει πραγματικές ενδείξεις σήμερα;
Η ένδειξη εξαρτάται πολύ από ειδικότητα, επέμβαση, εμπειρία ομάδας και διαθέσιμη τεχνολογία. Με βάση τις έως τώρα δημοσιεύσεις/ανασκοπήσεις, η SP ρομποτική έχει πιο «ώριμη» κλινική εφαρμογή σε:
1) Ουρολογία (η πιο ισχυρή δεξαμενή δεδομένων)
- Ρομποτική ριζική προστατεκτομή (SP-RARP): υπάρχουν συγκριτικές μελέτες και meta-analyses που δείχνουν μη κατωτερότητα σε βασικά περιεγχειρητικά αποτελέσματα, με ενδείξεις για λιγότερο πόνο/μικρότερη απώλεια αίματος σε ορισμένες αναλύσεις (το αποτέλεσμα όμως εξαρτάται από κέντρα και επιλογή ασθενών).
- Μερική νεφρεκτομή/νεφρικές επεμβάσεις: σε meta-analyses και συγκριτικές σειρές, τα αποτελέσματα είναι γενικά συγκρίσιμα με multi-port, με το μήνυμα ότι η SP είναι ασφαλής επιλογή σε επιλεγμένα περιστατικά και απαιτεί εμπειρία (και μερικές φορές «κόστος χρόνου» σε παραμέτρους όπως η ισχαιμία).
- Επαγγελματικές συζητήσεις/consensus σε ουρολογία τονίζουν ότι το «πού υπερτερεί» η SP είναι κυρίως σε συγκεκριμένες προσπελάσεις (π.χ. περιορισμένοι χώροι, retroperitoneal/extra-peritoneal στρατηγικές) και όχι ως γενική αντικατάσταση του multi-port.
2) ΩΡΛ – Διαστοματική ρομποτική (TORS)
Η single-port αρχιτεκτονική ταιριάζει λειτουργικά στο «στενό» πεδίο του στοματοφάρυγγα. Υπάρχουν συστηματικές ανασκοπήσεις/αναλύσεις που συγκρίνουν SP vs MP πλατφόρμες σε παραμέτρους χειρουργείου και εφικτότητας, αλλά και εδώ το μήνυμα είναι: εξαρτάται από ένδειξη και ομάδα.
3) Θώρακας (επιλεγμένα περιστατικά)
Σε έγγραφα ρυθμιστικών αρχών για τροποποιήσεις/ενδείξεις, αναφέρεται ότι για συγκεκριμένες θωρακοσκοπικές επεμβάσεις η ασφάλεια/αποτελεσματικότητα είναι συγκρίσιμη με multi-port, στο πλαίσιο των ενδείξεων και της σωστής εκπαίδευσης.
4) Κολοορθική (ιδίως transanal προσεγγίσεις) – Αναδυόμενη εφαρμογή
Υπάρχει αυξανόμενη δραστηριότητα (και ρυθμιστικές εγκρίσεις/clearances σε ορισμένες αγορές) για εφαρμογές σε κολοορθική χειρουργική, αλλά τα δεδομένα ακόμη «χτίζονται» και η γενίκευση θέλει προσοχή.
5) Γενική Χειρουργική: «υπόσχεση» αλλά ακόμη επιλεκτική πραγματικότητα
Οι ανασκοπήσεις στη γενική χειρουργική συγκλίνουν ότι η SP ρομποτική είναι τεχνικά εφικτή και δείχνει υποσχόμενα αποτελέσματα σε συγκεκριμένες επεμβάσεις, όμως μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας είναι μικρές σειρές/feasibility και χρειάζονται καλύτερες προοπτικές μελέτες για σαφή συμπεράσματα (ιδίως για κόστος-αποτελεσματικότητα και μακροπρόθεσμα outcomes).
Σημείο που αξίζει να παρακολουθείται: πρόσφατες ανακοινώσεις/αναφορές για επέκταση ενδείξεων σε κοινές επεμβάσεις (π.χ. βουβωνοκήλη, χολοκυστεκτομή, σκωληκοειδεκτομή) στις ΗΠΑ. Αυτό είναι σημαντικό ως «σήμα αγοράς», αλλά δεν αντικαθιστά την ανάγκη για ανεξάρτητα, συγκριτικά δεδομένα ανά επέμβαση.
Ποιοι ασθενείς «ταιριάζουν» περισσότερο;
Χωρίς να υπάρχουν απόλυτα κριτήρια για όλες τις επεμβάσεις, στην πράξη οι καλύτεροι υποψήφιοι είναι συχνά όσοι έχουν:
- Σαφή ένδειξη για ελάχιστα επεμβατική/ρομποτική επέμβαση, όπου η SP μπορεί να εκτελεστεί χωρίς εκπτώσεις στην ασφάλεια.
- Περιστατικό μέτριας πολυπλοκότητας (ιδίως στο ξεκίνημα ενός προγράμματος SP).
- Ανατομικά/χειρουργικά χαρακτηριστικά που δεν «τιμωρούν» την προσπέλαση (π.χ. όχι εκτεταμένες συμφύσεις από πολλαπλά χειρουργεία, όχι πολύ μεγάλα ογκολογικά στάδια όπου απαιτείται ευρεία έκθεση/πολλαπλά working angles – αυτό είναι επέμβαση-ειδικό).
Και το αντίστροφο: αν η SP σε μια συγκεκριμένη περίπτωση σημαίνει τεχνικούς συμβιβασμούς, τότε το σωστό είναι να επιλεγεί multi-port ρομποτική ή λαπαροσκόπηση (ή ανοικτή, όταν πρέπει). Αυτό δεν είναι «αποτυχία της τεχνολογίας» — είναι ωριμότητα επιλογής.
«Μύθος ή όχι;» Τι ισχύει πραγματικά
Μύθος #1: «Μία τρύπα = πάντα λιγότερος πόνος και ταχύτερη ανάρρωση»
Όχι πάντα. Λιγότερες τομές μπορεί να σημαίνουν λιγότερο τραύμα στο κοιλιακό τοίχωμα, αλλά ο μετεγχειρητικός πόνος και η ανάρρωση επηρεάζονται από πολλά: διάρκεια επέμβασης, χειρισμοί, έκταση παρασκευής, μετεγχειρητικό πρωτόκολλο, αλλά και το «πού» είναι η μοναδική τομή. Σε ορισμένες επεμβάσεις (π.χ. ουρολογία) βλέπουμε θετικά σήματα σε pain scores/EBL/LOS σε κάποιες αναλύσεις, όμως δεν είναι οικουμενικό.
Μύθος #2: «Η single-port αντικαθιστά το multi-port»
Όχι. Πιο σωστό είναι: η SP προσθέτει ένα ακόμη εργαλείο. Για αρκετές επεμβάσεις το multi-port παραμένει «εργάτης πρώτης γραμμής» λόγω ευελιξίας/έκθεσης/τριγωνοποίησης, ειδικά σε πολύπλοκα περιστατικά. Οι ανασκοπήσεις στη γενική χειρουργική το λένε καθαρά: το πεδίο είναι πολλά υποσχόμενο, αλλά τα δεδομένα είναι ακόμη ανομοιογενή και συχνά πρώιμα.
Μύθος #3: «Η single-port είναι κυρίως marketing»
Επίσης όχι. Είναι πραγματική τεχνολογική εξέλιξη που σε συγκεκριμένα ανατομικά πεδία (π.χ. στενοί χώροι, διαστοματικές προσπελάσεις, επιλεγμένες ουρολογικές στρατηγικές) έχει λογική και μπορεί να δώσει κλινικά ουσιαστική αξία. Αλλά η αξία είναι επέμβαση-ειδική, όχι γενική.
Μύθος #4: «Αν γίνει single-port, είναι “πιο ασφαλές” επειδή είναι πιο μικρό»
Το μέγεθος της τομής δεν είναι ο βασικός δείκτης ασφάλειας. Η ασφάλεια εξαρτάται από: σωστή ένδειξη, εμπειρία, ογκολογικές αρχές όπου χρειάζεται, αιμόσταση, σωστή ανατομική αναγνώριση, readiness για conversion όταν απαιτείται. Οι ρυθμιστικές διατυπώσεις/labeling υπογραμμίζουν ότι οι ενδείξεις είναι συγκεκριμένες και ότι το πλαίσιο χρήσης πρέπει να τηρείται.
Τα «υπέρ» που έχουν νόημα (όταν έχεις τη σωστή ένδειξη)
- Κοσμητικό αποτέλεσμα (ιδίως ομφαλική τομή που «κρύβεται»).
- Πιθανότητα για λιγότερο τραύμα κοιλιακού τοιχώματος σε επιλεγμένες επεμβάσεις.
- Δυνητικό όφελος σε πόνο/κινητοποίηση/LOS σε συγκεκριμένες σειρές/αναλύσεις, κυρίως στην ουρολογία.
- Σε συγκεκριμένες προσπελάσεις, καλύτερη «εργονομία πεδίου» (όχι παντού—εκεί που η SP αρχιτεκτονική ταιριάζει).
Τα «κατά» που πρέπει να λέγονται ξεκάθαρα
- Καμπύλη εκμάθησης και ανάγκη για συγκεκριμένη εκπαίδευση/ομαδικά πρωτόκολλα.
- Επιλογή περιστατικών: δεν είναι όλα για SP, ειδικά στην αρχή.
- Κόστος/αξία: το “value for money” πρέπει να τεκμηριώνεται ανά σύστημα υγείας και ανά επέμβαση—δεν υπάρχει μία απάντηση. Οι ανασκοπήσεις ζητούν ρητά περισσότερα δεδομένα και cost-effectiveness αξιολόγηση.
- Τεχνικοί περιορισμοί σε μεγάλα/πολύπλοκα ή «δύσκολα ανατομικά» περιστατικά.
Πώς να το εξηγήσετε σε έναν ασθενή με μία φράση (χωρίς υπερβολές)
«Η single-port ρομποτική είναι μια πιο “συμπυκνωμένη” ελάχιστα επεμβατική τεχνική με μία είσοδο. Σε επιλεγμένες επεμβάσεις και σωστά περιστατικά μπορεί να δώσει όφελος (κυρίως σε τομές/άνεση/ανάρρωση), αλλά δεν αντικαθιστά τις άλλες μεθόδους και δεν είναι “καλύτερη για όλους”.»
Τι να κρατήσουμε τελικά: μύθος ή όχι;
Ούτε μύθος, ούτε θαύμα. Είναι μια πραγματική εξέλιξη με σαφείς εφαρμογές που ωριμάζουν γρήγορα (ιδίως ουρολογία/διαστοματικές επεμβάσεις), αλλά στη γενική χειρουργική—παρά την έντονη κινητικότητα—η τεκμηρίωση είναι ακόμη σε μεγάλο βαθμό πρώιμη και χρειάζεται καλύτερη ποιότητα μελετών για να χαραχθούν οι «χρυσές» ενδείξεις ανά επέμβαση.
Αν θέλετε, μπορώ να το προσαρμόσω στο ύφος/δομή sambalis.gr (H1/H2/H3 + bullets), με ειδική ενότητα «Πότε έχει νόημα στη Γενική Χειρουργική» και «Πότε ΔΕΝ έχει νόημα (και γιατί)», ανά επέμβαση (βουβωνοκήλη, χολοκυστεκτομή, σκωληκοειδεκτομή, παχύ έντερο κ.λπ.).
FAQ – Συχνές Ερωτήσεις
1) Τι είναι η Single-Port (SP) ρομποτική χειρουργική;
Είναι ρομποτική επέμβαση όπου κάμερα και εργαλεία εισάγονται από μία είσοδο/τομή (συχνά στον ομφαλό). Στόχος είναι λιγότερες τομές, χωρίς να θυσιάζεται η ακρίβεια και η ασφάλεια της ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής.
2) Πότε έχει πραγματική ένδειξη και όχι μόνο «εντύπωση»;
Όταν το περιστατικό είναι κατάλληλο ανατομικά, η επέμβαση μπορεί να γίνει χωρίς τεχνικούς συμβιβασμούς, και η ομάδα έχει εμπειρία στην πλατφόρμα. Συνήθως εφαρμόζεται πιο ώριμα σε επιλεγμένες επεμβάσεις και όχι ως «μία λύση για όλα».
3) Είναι πάντα καλύτερη από τη multi-port ρομποτική ή τη λαπαροσκόπηση;
Όχι. Η SP είναι ένα επιπλέον εργαλείο. Σε αρκετές περιπτώσεις η multi-port ρομποτική ή η λαπαροσκόπηση προσφέρουν καλύτερη «έκθεση» και γωνίες εργασίας, ειδικά σε πολύπλοκες/προχωρημένες καταστάσεις.
4) Τι κερδίζει συνήθως ο ασθενής;
Πιθανό καλύτερο κοσμητικό αποτέλεσμα (ομφαλική τομή), λιγότερες τομές στο κοιλιακό τοίχωμα και—σε επιλεγμένες επεμβάσεις—ενδεχομένως λιγότερη ενόχληση. Το όφελος όμως εξαρτάται από την επέμβαση και το πρωτόκολλο ανάρρωσης.
5) Ποιοι είναι οι συχνότεροι κίνδυνοι, ειδικά η μετεγχειρητική κήλη;
Όπως σε κάθε χειρουργείο, μπορεί να υπάρξουν αιμορραγία, λοίμωξη τραύματος, πόνος ή σπανιότερες ειδικές επιπλοκές ανά επέμβαση. Στη SP, επειδή υπάρχει μία κεντρική τομή μεγαλύτερης διαμέτρου, μπορεί να εμφανιστεί κήλη στο σημείο της τομής (port-site/incisional hernia), ιδίως αν συνυπάρχουν παράγοντες όπως παχυσαρκία, κάπνισμα, διαβήτης, χρόνιος βήχας/δυσκοιλιότητα ή λοίμωξη τραύματος. Η πρόληψη στηρίζεται σε σωστή σύγκλειση της περιτονίας και τήρηση οδηγιών για αποφυγή έντονης αύξησης της ενδοκοιλιακής πίεσης τις πρώτες εβδομάδες.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 22/01/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
