Τι είναι το σπινθηρογράφημα (με απλά λόγια)
Το σπινθηρογράφημα είναι εξέταση Πυρηνικής Ιατρικής. Χορηγείται μια πολύ μικρή ποσότητα ραδιοφαρμάκου (radiotracer) και μια ειδική κάμερα (γ-camera) καταγράφει πού “πηγαίνει” αυτό το υλικό στο σώμα.
- Το σημαντικό πλεονέκτημα: δεν δείχνει μόνο ανατομία, αλλά πώς λειτουργεί ένας ιστός/όργανο (π.χ. οστική αναδόμηση, αιμάτωση μυοκαρδίου, παροχέτευση χολής κ.λπ.).
- Συχνά γίνεται ως πλανό σπινθηρογράφημα (2D), ή ως SPECT (3D) και ακόμη πιο στοχευμένα ως SPECT/CT (συνδυάζει λειτουργική + ανατομική πληροφορία).
Planar, SPECT, SPECT/CT: ποια είναι η διαφορά;
Πρακτικά:
- Πλανό σπινθηρογράφημα (planar): “φωτογραφίες” από μπροστά/πίσω ή σε συγκεκριμένες προβολές.
- SPECT: τρισδιάστατη απεικόνιση → καλύτερος εντοπισμός βλάβης/εστίας.
- SPECT/CT: προσθέτει CT χαμηλής/μέτριας δόσης → ακριβέστερη εντόπιση (π.χ. αν μια εστία είναι σε άρθρωση, σπόνδυλο, πλευρά κ.λπ.).
Πώς γίνεται – τι να περιμένω την ημέρα της εξέτασης
Η εμπειρία διαφέρει ανάλογα με το είδος, αλλά συνήθως περιλαμβάνει:
- Χορήγηση ραδιοφαρμάκου (συνήθως ενδοφλέβια· κάποιες εξετάσεις με εισπνοή ή κατάποση).
- Χρόνος αναμονής ώστε το υλικό να “δεθεί” στο όργανο-στόχο (μπορεί να είναι λεπτά ή ώρες).
- Λήψη εικόνων σε ειδικό χώρο Πυρηνικής Ιατρικής (η κάμερα δεν εκπέμπει ακτινοβολία – απλώς “μετρά” την εκπομπή από το ραδιοφάρμακο).
Τι βοηθάει συνήθως:
- Άνετα ρούχα, αφαίρεση μεταλλικών αντικειμένων αν ζητηθεί.
- Συχνά προτείνεται καλή ενυδάτωση μετά (για ταχύτερη αποβολή του ιχνηθέτη), εκτός αν ο γιατρός σας έχει δώσει άλλες οδηγίες.
Είναι ασφαλές; (ακτινοβολία, εγκυμοσύνη, θηλασμός)
- Τα ραδιοφάρμακα χρησιμοποιούνται σε μικρές ποσότητες και οι εξετάσεις είναι γενικά καλά ανεκτές.
- Εγκυμοσύνη/θηλασμός: πρέπει πάντα να ενημερώνετε πριν την εξέταση, γιατί αλλάζουν οι οδηγίες ανάλογα με τον ιχνηθέτη και τον σκοπό της εξέτασης.
Είδη σπινθηρογραφήματος και εφαρμογές ανά πάθηση
Παρακάτω θα βρείτε τα πιο συχνά “κλινικά σενάρια” και ποιο σπινθηρογράφημα συζητάμε συνήθως.
1) Σπινθηρογράφημα οστών (Bone scan)
Τι δείχνει: περιοχές αυξημένης οστικής δραστηριότητας/αναδόμησης (όχι “τον όγκο” αυτούσιο, αλλά την αντίδραση του οστού).
Συχνές ενδείξεις (ανά περίπτωση):
- Έλεγχος μεταστάσεων στα οστά σε ορισμένους καρκίνους.
- Ανεξήγητος οστικός πόνος ή ύποπτη ακτινογραφία.
- Μικροκατάγματα/κατάγματα κόπωσης (όταν η ακτινογραφία είναι πρώιμα αρνητική).
- Οστεομυελίτιδα / φλεγμονή ή διαφοροδιάγνωση σε δύσκολες περιπτώσεις (συχνά σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις).
Πώς “διαβάζεται” συχνά (απλά):
- “Θερμή” εστία = αυξημένη πρόσληψη → μπορεί να σημαίνει φλεγμονή, κάταγμα, μεταστατική νόσο κ.ά. (θέλει συσχέτιση με ιστορικό/CT/MRI).
- “Ψυχρή” εστία = μειωμένη πρόσληψη → σπανιότερα, αλλά επίσης σημαντική σε συγκεκριμένα σενάρια.
2) Σπινθηρογράφημα καρδιάς – Μυοκαρδιακή αιμάτωση (Myocardial perfusion)
Τι απαντά: “αιματώνεται καλά η καρδιά μου στην κόπωση; υπάρχει ισχαιμία;”
Χρησιμοποιείται για αξιολόγηση στεφανιαίας νόσου, έκτασης ισχαιμίας/βλάβης μετά από έμφραγμα και για έλεγχο μετά από επαναιμάτωση (bypass/αγγειοπλαστική).
Συνήθη σενάρια:
- Θωρακικός πόνος/δύσπνοια με υποψία ισχαιμίας.
- Προεγχειρητική καρδιολογική εκτίμηση σε επιλεγμένους ασθενείς (ανάλογα με το ρίσκο και τις οδηγίες του καρδιολόγου).
3) Νεφρικό σπινθηρογράφημα (Renal scintigraphy)
Τι δείχνει: λειτουργία και συμμετοχή κάθε νεφρού ξεχωριστά (split function), αποχέτευση ούρων, λειτουργικά προβλήματα.
Σενάρια που το συζητάμε συχνά:
- Υποψία απόφραξης/υδρονέφρωσης (λειτουργική εκτίμηση αποχέτευσης).
- Παρακολούθηση μετά από επεμβάσεις/στενώσεις ουροποιητικού σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
- Εκτίμηση λειτουργικού αποθέματος όταν υπάρχουν προβλήματα και στους δύο νεφρούς.
4) Ηπατοχολικό σπινθηρογράφημα (HIDA / χολοσπινθηρογράφημα)
Είναι πυρηνική εξέταση που αξιολογεί ήπαρ – χοληδόχο κύστη – χοληφόρα και τη ροή της χολής.
Κλασικές εφαρμογές (ανά πάθηση):
- Υποψία οξείας χολοκυστίτιδας όταν το υπερηχογράφημα δεν είναι ξεκάθαρο.
- Υποψία διαφυγής χολής (π.χ. μετά από χειρουργείο) ή προβλήματα βατότητας χοληφόρων, ανάλογα με το περιστατικό.
5) Θυρεοειδικό σπινθηρογράφημα και RAIU (πρόσληψη ιωδίου)
Χρησιμοποιείται για να εκτιμήσει λειτουργία/δραστηριότητα του θυρεοειδούς και, σε συγκεκριμένα πρωτόκολλα, την πρόσληψη ιωδίου (RAIU).
Σενάρια:
- Διερεύνηση υπερθυρεοειδισμού (π.χ. Graves, τοξικό αδένωμα, πολυοζώδης βρογχοκήλη) – όταν το ενδοκρινολογικό πλάνο το χρειάζεται.
- Χαρακτηρισμός “θερμών”/“ψυχρών” όζων (πάντα σε συνδυασμό με υπερηχογράφημα και εργαστηριακό έλεγχο).
6) Σπινθηρογράφημα παραθυρεοειδών (π.χ. sestamibi ± SPECT/CT)
Χρησιμοποιείται κυρίως για εντοπισμό υπερλειτουργικού παραθυρεοειδούς (π.χ. αδένωμα) σε πλαίσιο υπερπαραθυρεοειδισμού, ιδίως για χειρουργικό σχεδιασμό (ελάχιστα επεμβατική προσέγγιση όταν είναι εφικτό).
7) Σπινθηρογράφημα πνευμόνων V/Q (αερισμού–αιμάτωσης)
Πού βοηθά: ιδιαίτερα στην αξιολόγηση πνευμονικής εμβολής όταν αυτό είναι το κατάλληλο τεστ για τον ασθενή (ανάλογα με το κλινικό σενάριο, νεφρική λειτουργία, αλλεργίες, εγκυμοσύνη κ.λπ.).
8) Λεμφοσπινθηρογράφημα (Lymphoscintigraphy) & “sentinel node”
Είναι εξέταση που απεικονίζει το λεμφικό σύστημα.
Χρησιμοποιείται:
- για αξιολόγηση/χαρτογράφηση λεμφικής παροχέτευσης, και
- για εντοπισμό “φρουρού λεμφαδένα” (sentinel lymph node) σε ορισμένες κακοήθειες (π.χ. μαστός, μελάνωμα), ώστε να γίνει πιο στοχευμένη χειρουργική σταδιοποίηση.
9) Σπινθηρογράφημα για λοίμωξη/φλεγμονή (π.χ. επισημασμένα λευκά αιμοσφαίρια)
Χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις για εντοπισμό εστίας λοίμωξης/φλεγμονής, ειδικά όταν άλλες εξετάσεις δεν έχουν δώσει σαφή απάντηση (π.χ. προσθετικές αρθρώσεις, αγγειακά μοσχεύματα, FUO).
10) Γαστρική κένωση (Gastric emptying scintigraphy)
Είναι λειτουργική εξέταση που μετρά πόσο γρήγορα αδειάζει το στομάχι (καθυστερημένη ή επιταχυνόμενη κένωση). Χρησιμοποιείται σε διερεύνηση συμπτωμάτων όπως ναυτία, πρώιμο κορεσμό, φούσκωμα, υποψία γαστροπάρεσης κ.λπ.
11) Σπινθηρογράφημα γαστρεντερικής αιμορραγίας (tagged RBC scan)
Σε συγκεκριμένα σενάρια ενεργού ή διαλείπουσας αιμορραγίας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σπινθηρογράφημα με επισημασμένα ερυθρά για να βοηθήσει στον εντοπισμό (αδρά) της πηγής αιμορραγίας.
Πώς επιλέγεται το “σωστό” σπινθηρογράφημα
Δεν υπάρχει “ένα σπινθηρογράφημα για όλα”. Η επιλογή γίνεται με βάση:
- Το ερώτημα (λειτουργία; εντοπισμός εστίας; σταδιοποίηση; επιπλοκή;).
- Το ιστορικό και τα ήδη διαθέσιμα ευρήματα (υπέρηχος/CT/MRI/αιματολογικά).
- Παράγοντες ασφάλειας (εγκυμοσύνη/θηλασμός, νεφρική λειτουργία, αλλεργίες, ηλικία).
Πότε το αποτέλεσμα χρειάζεται “δεύτερη ανάγνωση” με CT/MRI
Συχνά το σπινθηρογράφημα είναι εξαιρετικό στο να δείχνει ότι “κάτι συμβαίνει”, αλλά όχι πάντα στο τι ακριβώς είναι. Γι’ αυτό:
- Μια “θερμή” εστία στο οστό μπορεί να είναι από αρθρίτιδα, κάταγμα ή μετάσταση — και η συσχέτιση με CT/MRI/ιστορικό είναι αυτή που ξεκαθαρίζει την εικόνα.
- Η υβριδική τεχνική SPECT/CT συχνά μειώνει την ασάφεια, γιατί “κουμπώνει” λειτουργία και ανατομία.
Προσοχή σε εγκυμοσύνη, θηλασμό και μικρά παιδιά στο περιβάλλον
Αν υπάρχει εγκυμοσύνη (ή πιθανότητα εγκυμοσύνης), ενημερώστε οπωσδήποτε πριν κλειστεί ή γίνει το σπινθηρογράφημα: σε αρκετές περιπτώσεις η εξέταση αναβάλλεται, τροποποιείται ή επιλέγεται άλλη μέθοδος, ανάλογα με το κλινικό ερώτημα και τον ιχνηθέτη. Αν θηλάζετε, επίσης ενημερώστε το τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής, γιατί για ορισμένα ραδιοφάρμακα μπορεί να χρειαστεί προσωρινή διακοπή θηλασμού για συγκεκριμένο διάστημα ή/και άντληση και απόρριψη γάλακτος (θα σας δοθούν ακριβείς οδηγίες). Τέλος, για τις πρώτες ώρες μετά την εξέταση (και σπανιότερα για περισσότερο, ανάλογα με το πρωτόκολλο) συνιστάται συνήθως να περιορίσετε τη στενή, παρατεταμένη επαφή με μικρά παιδιά και βρέφη (π.χ. αγκαλιά για πολλή ώρα, ύπνος μαζί), κρατώντας μια λογική απόσταση όπου είναι εφικτό. Ακολουθήστε κατά γράμμα τις οδηγίες του τμήματος (είναι εξατομικευμένες για τον τύπο του σπινθηρογραφήματος) και, αν σας το έχουν συστήσει, βοηθά συνήθως και η καλή ενυδάτωση/συχνή ούρηση για ταχύτερη αποβολή του ιχνοστοιχείου.
«Μετά το σπινθηρογράφημα, για ένα διάστημα που καθορίζεται από τον ιχνηθέτη (συχνά έως ~24 ώρες σε πολλές εξετάσεις Tc-99m), περιορίστε τη στενή/παρατεταμένη επαφή με έγκυες και μικρά παιδιά (αγκαλιές πολλής ώρας, ύπνος μαζί). Αν θηλάζετε, οι οδηγίες μπορεί να είναι από “καμία διακοπή” έως προσωρινή παύση για συγκεκριμένες ώρες—ακολουθήστε τις εξατομικευμένες γραπτές οδηγίες του τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής.»
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
Πονάει το σπινθηρογράφημα;
Συνήθως όχι. Η ενόχληση περιορίζεται στη μικρή ένεση του ραδιοφαρμάκου και στο να μείνετε ακίνητοι κατά τη λήψη εικόνων.
Θα “εκπέμπω” ακτινοβολία μετά; Είναι επικίνδυνο για τους γύρω μου;
Για μικρό διάστημα υπάρχει χαμηλή εκπομπή λόγω του ιχνηθέτη. Συνήθως αρκεί να ακολουθήσετε τις οδηγίες του τμήματος (π.χ. καλή ενυδάτωση). Η κάμερα δεν εκπέμπει ακτινοβολία—απλώς καταγράφει.
Πόσο χρόνο πρέπει να προσέχω μετά (ειδικά με έγκυες/μικρά παιδιά);
Δεν είναι ίδιο για όλα τα σπινθηρογραφήματα. Σε πολλές διαγνωστικές εξετάσεις συστήνεται να αποφεύγεται η στενή/παρατεταμένη επαφή για κάποιες ώρες έως περίπου 24 ώρες, αλλά το σωστό διάστημα το δίνει το τμήμα ανάλογα με τον ιχνηθέτη και τη δόση.
Γιατί σε κάποια σπινθηρογραφήματα περιμένω ώρες;
Χρειάζεται χρόνος ώστε ο ιχνηθέτης να φτάσει και να συγκεντρωθεί στο όργανο-στόχο (π.χ. στα οστά), πριν ληφθούν οι εικόνες.
Σπινθηρογράφημα ή PET/CT;
Και οι δύο είναι εξετάσεις Πυρηνικής Ιατρικής, αλλά με διαφορετικούς ιχνηθέτες και ενδείξεις. Η επιλογή εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα και την πάθηση.
Τι πρέπει να αναφέρω οπωσδήποτε πριν την εξέταση;
Αν είστε έγκυος ή υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης, αν θηλάζετε, αν έχετε σημαντική νεφρική νόσο και ποια φάρμακα λαμβάνετε—γιατί οι οδηγίες μπορεί να αλλάζουν ανάλογα με το πρωτόκολλο.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 16/01/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
