Βουβωνοκήλη στα παιδιά: τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Η βουβωνοκήλη στα παιδιά δεν είναι απλώς η «παιδική εκδοχή» της βουβωνοκήλης των ενηλίκων. Στην παιδιατρική ηλικία πρόκειται συνήθως για μια συγγενή κατάσταση, που σχετίζεται με το ότι δεν έκλεισε πλήρως ένας φυσιολογικός εμβρυϊκός πόρος στην περιοχή της βουβωνικής χώρας. Γι’ αυτό και η παιδική βουβωνοκήλη έχει διαφορετική λογική, διαφορετική εξέλιξη και διαφορετική χειρουργική αντιμετώπιση από αυτήν που βλέπουμε στους ενήλικες.

Συνήθως οι γονείς παρατηρούν ένα φούσκωμα στη βουβωνική χώρα, που μπορεί να εμφανίζεται όταν το παιδί κλαίει, πιέζεται, βήχει ή είναι όρθιο, και να μικραίνει ή να εξαφανίζεται όταν ηρεμεί ή ξαπλώνει. Στα αγόρια το εξόγκωμα μπορεί να κατεβαίνει προς το όσχεο, ενώ στα κορίτσια μπορεί να φαίνεται προς τα μεγάλα χείλη του αιδοίου.

Τι είναι η βουβωνοκήλη στα παιδιά;

Κατά την εμβρυϊκή ζωή υπάρχει ένα μικρό «κανάλι» στην περιοχή της βουβωνικής χώρας, μέσω του οποίου στους άρρενες κατεβαίνει ο όρχις προς το όσχεο. Φυσιολογικά αυτό το πέρασμα κλείνει. Όταν όμως παραμένει ανοικτό, μπορεί να περάσει μέσα από εκεί περιτοναϊκός σάκος και κάποιες φορές εντερικό περιεχόμενο ή, στα κορίτσια, ακόμη και ωοθήκη. Αυτό είναι το υπόστρωμα της παιδιατρικής βουβωνοκήλης. Στα παιδιά, λοιπόν, η βουβωνοκήλη είναι κατά κανόνα έμμεση και έχει συγγενή βάση.

Στους ενήλικες η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από αδυναμία του κοιλιακού τοιχώματος, συμπτώματα στην καθημερινότητα, άσκηση, εργασία, τεχνικές με πλέγμα ή λαπαροσκοπική αποκατάσταση. Στα παιδιά, αντίθετα, το κέντρο βάρους είναι η συγγενής ανατομική ανωμαλία και ο κίνδυνος περίσφιξης.

Για γενικότερη ενημέρωση σχετικά με συμπτώματα–διάγνωση–θεραπεία–κόστος της βουβωνοκήλης, μπορείτε να δείτε το αναλυτικό κείμενο στην βασική σελίδα για τη βουβωνοκήλη.

Σε ποια παιδιά εμφανίζεται συχνότερα;

Η βουβωνοκήλη είναι συχνή στην παιδική ηλικία και αποτελεί από τις πιο συχνές χειρουργικές παθήσεις που αντιμετωπίζει ο παιδοχειρουργός. Εμφανίζεται συχνότερα στα αγόρια, ενώ ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στα πρόωρα βρέφη. Το American College of Surgeons αναφέρει ότι αποκατάσταση βουβωνοκήλης γίνεται περίπου στο 4% των παιδιών, ενώ παλαιότερα δεδομένα της AAP αναφέρουν επίπτωση περίπου 3%–5% στα τελειόμηνα βρέφη και αισθητά υψηλότερη στα πρόωρα.

Σε ποιες ηλικίες εμφανίζεται?

Η βουβωνοκήλη μπορεί να εμφανιστεί σε όλη την παιδική ηλικία, όμως δεν έχει την ίδια σημασία σε όλες τις ηλικίες. Κλινικά, μεγαλύτερη προσοχή δίνεται στα βρέφη και ιδιαίτερα στα πρόωρα, γιατί εκεί ο κίνδυνος περίσφιξης είναι υψηλότερος. Η American Academy of Pediatrics αναφέρει ότι ο κίνδυνος περίσφιξης στα παιδιά εκτιμάται περίπου στο 4%, με το υψηλότερο ποσοστό να καταγράφεται στα βρέφη, περίπου 8%.

• Νεογνά και βρέφη λίγων μηνών: είναι η ηλικιακή ομάδα που χρειάζεται τη μεγαλύτερη εγρήγορση, γιατί η βουβωνοκήλη συχνά αναγνωρίζεται νωρίς και ο κίνδυνος εγκλωβισμού είναι μεγαλύτερος.
• Πρόωρα βρέφη: αποτελούν ομάδα αυξημένου κινδύνου, τόσο για εμφάνιση βουβωνοκήλης όσο και για περίσφιξη, γι’ αυτό συχνά η αντιμετώπιση οργανώνεται πιο έγκαιρα. Το ACS αναφέρει ότι η βουβωνοκήλη μπορεί να εμφανίζεται έως και στο 30% των πρόωρων βρεφών.
• Βρέφη στο πρώτο έτος ζωής: παραμένουν ομάδα αυξημένης προσοχής, καθώς τα περισσότερα επεισόδια περίσφιξης συμβαίνουν μέσα στον πρώτο χρόνο ζωής.
• Νήπια και παιδιά προσχολικής ηλικίας: η βουβωνοκήλη μπορεί επίσης να διαγνωστεί σε αυτή τη φάση, συνήθως όταν οι γονείς παρατηρούν επαναλαμβανόμενο φούσκωμα στη βουβωνική χώρα, αλλά γενικά η εικόνα είναι λιγότερο επείγουσα από ό,τι στα μικρά βρέφη.
• Μεγαλύτερα παιδιά: μπορεί να εμφανιστεί ή να γίνει αντιληπτή αργότερα, ιδιαίτερα όταν το παιδί συνεργάζεται περισσότερο και περιγράφει ενόχληση ή όταν το εξόγκωμα φαίνεται σε όρθια θέση ή στην άσκηση. Η βασική αρχή, πάντως, δεν αλλάζει: η παιδική βουβωνοκήλη χρειάζεται χειρουργική εκτίμηση.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Το πιο χαρακτηριστικό σημείο είναι μια διαλείπουσα διόγκωση στη βουβωνική περιοχή. Μερικές φορές οι γονείς τη βλέπουν μόνο στο μπάνιο, στην αλλαγή πάνας ή όταν το παιδί κλαίει. Άλλες φορές φαίνεται πιο καθαρά στο τέλος της ημέρας ή μετά από δραστηριότητα.

Πιθανά συμπτώματα είναι:

• φούσκωμα στη βουβωνική χώρα
• διόγκωση που μεγαλώνει με το κλάμα ή την πίεση
• επέκταση της διόγκωσης προς το όσχεο στα αγόρια
• ευερεθιστότητα ή δυσφορία στα βρέφη
• πόνος ή αίσθημα ενόχλησης στα μεγαλύτερα παιδιά

Πολλά παιδιά, πάντως, δεν περιγράφουν πόνο. Οι γονείς απλώς παρατηρούν ότι «κάτι πετάγεται» στην περιοχή και μετά χάνεται. Αυτή η εικόνα είναι πολύ τυπική.

Πότε είναι επείγον;

Εδώ βρίσκεται το πιο σημαντικό πρακτικό σημείο. Στα παιδιά η βουβωνοκήλη δεν αντιμετωπίζεται με παρακολούθηση όπως συζητείται σε ορισμένους ενήλικες. Η χειρουργική αποκατάσταση συνιστάται, επειδή υπάρχει κίνδυνος να παγιδευτεί το περιεχόμενο της κήλης μέσα στον σάκο.

Επείγουσα εκτίμηση χρειάζεται όταν:

• η διόγκωση δεν «μαζεύεται»
• το παιδί πονάει έντονα ή κλαίει επίμονα
• υπάρχει ερυθρότητα ή σκληρία στην περιοχή
• εμφανίζονται έμετοι
• το παιδί είναι καταβεβλημένο ή δεν ηρεμεί
• το όσχεο φαίνεται ξαφνικά πρησμένο και επώδυνο

Αυτό μπορεί να σημαίνει περίσφιξη. Αν το έντερο ή άλλο όργανο παραμείνει παγιδευμένο, μπορεί να επηρεαστεί η αιμάτωση της περιοχής. Σε αγόρια, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να κινδυνεύσει και ο όρχις λόγω κακής αιμάτωσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση είναι κατά κανόνα κλινική. Ένα καλό ιστορικό και η εξέταση από έμπειρο ιατρό συνήθως αρκούν. Πολύ βοηθητικό είναι οι γονείς να έχουν στο κινητό τους μια φωτογραφία του εξογκώματος, ειδικά όταν αυτό δεν είναι ορατό την ώρα της εξέτασης.

Υπερηχογράφημα μπορεί να ζητηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όχι όμως επειδή είναι πάντα απαραίτητο, αλλά όταν υπάρχει διαγνωστική αμφιβολία ή όταν πρέπει να διαφοροδιαγνωστεί από άλλες καταστάσεις της βουβωνικής ή οσχεϊκής χώρας.

Βουβωνοκήλη ή υδροκήλη;

Στα παιδιά συχνά τίθεται το ερώτημα αν πρόκειται για βουβωνοκήλη ή υδροκήλη. Και οι δύο καταστάσεις σχετίζονται με παρόμοιο εμβρυολογικό μηχανισμό, αλλά δεν είναι το ίδιο.

Η υδροκήλη αφορά συνήθως συλλογή υγρού γύρω από τον όρχι ή κατά μήκος του πόρου, ενώ στη βουβωνοκήλη μπορεί να περνά περιεχόμενο από την κοιλιά μέσα από το ανοικτό στόμιο. Στην πράξη, η διαφορά έχει σημασία γιατί η βουβωνοκήλη έχει μεγαλύτερη ανάγκη για έγκαιρη χειρουργική αντιμετώπιση.

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο;

Στην παιδική ηλικία, ναι, η βουβωνοκήλη συνήθως χρειάζεται χειρουργική αποκατάσταση. Το ACS αναφέρει ξεκάθαρα ότι η αποκατάσταση βουβωνοκήλης στα παιδιά συνιστάται πάντα, ενώ στα πρόωρα βρέφη η επέμβαση μπορεί να χρειαστεί πολύ νωρίς, ακόμη και πριν την έξοδο από τη μονάδα νοσηλείας, επειδή ο κίνδυνος περίσφιξης είναι μεγαλύτερος στην πρώιμη βρεφική ηλικία.

Πώς γίνεται η επέμβαση στα παιδιά;

Η επέμβαση γίνεται με γενική αναισθησία και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι σύντομη. Η βασική αρχή είναι να απολινωθεί και να κλείσει ο κηλικός σάκος. Σε αντίθεση με τη βουβωνοκήλη των ενηλίκων, στην παιδική ηλικία δεν μιλάμε συνήθως για ενίσχυση με πλέγμα ως ρουτίνα. Το πρόβλημα είναι κυρίως ο ανοικτός πόρος, όχι η εκσεσημασμένη αδυναμία του κοιλιακού τοιχώματος όπως στους ενήλικες.

Η αποκατάσταση μπορεί να γίνει:

• με ανοικτή τεχνική
• σε ορισμένα κέντρα και με λαπαροσκοπική προσέγγιση

Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, την εμπειρία της ομάδας, το αν υπάρχει υποψία για αμφοτερόπλευρη βλάβη και από ειδικά τεχνικά κριτήρια.

Τι πρέπει να περιμένουν οι γονείς μετά το χειρουργείο;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η ανάρρωση είναι γρήγορη. Τα περισσότερα παιδιά επιστρέφουν σύντομα στο σπίτι και επανέρχονται σχετικά γρήγορα στις καθημερινές τους δραστηριότητες, με οδηγίες ανάλογα με την ηλικία τους.

Συνήθως οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν ότι:

• μια ήπια ενόχληση τις πρώτες ημέρες είναι αναμενόμενη
• μικρό οίδημα ή ήπια μελανιά στην περιοχή μπορεί να εμφανιστεί
• το παιδί χρειάζεται τις οδηγίες του θεράποντος για μπάνιο, δραστηριότητα και παρακολούθηση του τραύματος
• έντονος πόνος, πυρετός, επίμονος έμετος ή μεγάλη διόγκωση μετά το χειρουργείο απαιτούν επικοινωνία με τον ιατρό

Υπάρχει κίνδυνος να εμφανιστεί και από την άλλη πλευρά;

Σε ορισμένα παιδιά μπορεί να εμφανιστεί βουβωνοκήλη και στην άλλη πλευρά, είτε ταυτόχρονα είτε αργότερα. Το θέμα αυτό αξιολογείται εξατομικευμένα. Δεν χρειάζεται γενίκευση, αλλά καλό είναι οι γονείς να γνωρίζουν ότι η εμφάνιση διόγκωσης και από την αντίθετη πλευρά πρέπει επίσης να ελεγχθεί.

Πότε πρέπει να δουν άμεσα παιδοχειρουργό;

Καλό είναι να ζητηθεί εκτίμηση όταν:

• υπάρχει επαναλαμβανόμενη διόγκωση στη βουβωνική χώρα
• φαίνεται φούσκωμα στο όσχεο που αλλάζει μέγεθος
• το παιδί έχει επεισόδια πόνου ή ανησυχίας μαζί με βουβωνική διόγκωση
• η διόγκωση δεν υποχωρεί
• το παιδί είναι βρέφος, ιδιαίτερα αν είναι πρόωρο

Η έγκαιρη εκτίμηση δεν γίνεται για να «τρομάξουν» οι γονείς, αλλά για να προληφθεί η περίσφιξη και να οργανωθεί σωστά η θεραπεία.

Λαπαροσκοπική επέμβαση για βουβωνοκήλη στα παιδιά

Η λαπαροσκοπική αποκατάσταση της βουβωνοκήλης στα παιδιά αποτελεί σήμερα μια αποδεκτή ελάχιστα επεμβατική επιλογή σε εξειδικευμένα παιδοχειρουργικά κέντρα. Η βασική αρχή της επέμβασης παραμένει το κλείσιμο του ανοικτού εσωτερικού στομίου / ελυτροπεριτοναϊκού πόρου, όχι η τοποθέτηση πλέγματος όπως συμβαίνει συχνά στους ενήλικες. Πλεονέκτημά της είναι ότι επιτρέπει στον χειρουργό να ελέγξει και την αντίθετη πλευρά στο ίδιο χειρουργείο, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν υπάρχει υποψία αμφοτερόπλευρης βλάβης. Με βάση πρόσφατες ανασκοπήσεις, η λαπαροσκοπική και η ανοικτή αποκατάσταση στα παιδιά έχουν γενικά συγκρίσιμα αποτελέσματα ως προς την ασφάλεια και την υποτροπή, ενώ η λαπαροσκοπική μέθοδος μπορεί να προσφέρει πρακτικό πλεονέκτημα κυρίως στις αμφοτερόπλευρες κήλες. Η τελική επιλογή τεχνικής εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού, το αν η κήλη είναι μονόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη, και κυρίως από την εμπειρία της παιδοχειρουργικής ομάδας.

Τι πρέπει να κρατήσουν οι γονείς;

Η βουβωνοκήλη στα παιδιά είναι συνήθως συγγενής, φαίνεται ως φούσκωμα στη βουβωνική χώρα και χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, επειδή δεν έχει την ίδια πορεία με τη βουβωνοκήλη των ενηλίκων. Το πιο σημαντικό δεν είναι μόνο ότι «υπάρχει κήλη», αλλά ότι στα βρέφη και στα μικρά παιδιά υπάρχει μεγαλύτερη σημασία στην έγκαιρη αντιμετώπιση πριν παρουσιαστεί περίσφιξη.

---

Ποιος αναλαμβάνει τη βουβωνοκήλη στα παιδιά και μέχρι ποια ηλικία;

• Η βουβωνοκήλη στα παιδιά αξιολογείται και αντιμετωπίζεται κατά κανόνα από παιδοχειρουργό.
• Αυτό αφορά κυρίως νεογνά, βρέφη, νήπια, παιδιά σχολικής ηλικίας και εφήβους.
• Στην ελληνική κλινική πράξη, η παιδοχειρουργική καλύπτει συνήθως ασθενείς έως περίπου 14 ετών, αν και σε ορισμένα κέντρα ή συστήματα υγείας μπορεί να επεκτείνεται και στην εφηβική ηλικία.
• Όσο μικρότερη είναι η ηλικία του παιδιού —ιδίως σε βρέφη και πρόωρα νεογνά— τόσο πιο σημαντικό είναι να εκτιμάται από παιδοχειρουργική ομάδα, επειδή ο κίνδυνος περίσφιξης είναι μεγαλύτερος.