Καρκίνος Πρωκτού

Ο καρκίνος πρωκτού είναι μια σχετικά σπάνια μορφή καρκίνου που αναπτύσσεται στον πρωκτικό σωλήνα, δηλαδή στο τελικό τμήμα του εντέρου από όπου αποβάλλονται τα κόπρανα. Παρότι μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που μοιάζουν με αιμορροΐδες ή ραγάδα, όπως αίμα, πόνο ή αίσθημα μάζας, χρειάζεται προσεκτική ιατρική εκτίμηση όταν τα ενοχλήματα επιμένουν.

Η έγκαιρη διάγνωση έχει μεγάλη σημασία, γιατί ο καρκίνος του πρωκτού συχνά αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με συνδυασμό θεραπειών, χωρίς να απαιτείται πάντα μεγάλη χειρουργική επέμβαση. Η βασική θεραπεία για τους περισσότερους εντοπισμένους καρκίνους του πρωκτού είναι ο συνδυασμός χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας, ενώ η χειρουργική έχει συγκεκριμένο ρόλο ανάλογα με το στάδιο, τη θέση και την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Τι είναι ο καρκίνος πρωκτού

Ο καρκίνος πρωκτού εμφανίζεται όταν κύτταρα της περιοχής του πρωκτού αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα και να σχηματίζουν κακοήθη όγκο. Η συχνότερη μορφή είναι το πλακώδες καρκίνωμα, το οποίο σχετίζεται συχνά με χρόνια λοίμωξη από ορισμένους τύπους του ιού HPV.

Ο πρωκτός δεν είναι το ίδιο με το ορθό. Το ορθό είναι το τελικό τμήμα του παχέος εντέρου, ενώ ο πρωκτικός σωλήνας είναι η έξοδος του εντέρου. Αυτή η διαφορά έχει σημασία, γιατί ο καρκίνος πρωκτού και ο καρκίνος ορθού έχουν διαφορετική βιολογική συμπεριφορά, διαφορετική σταδιοποίηση και συχνά διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.

Τύποι καρκίνου πρωκτού

Η ιστολογική ταξινόμηση του καρκίνου πρωκτού γίνεται με βάση το είδος των κυττάρων από τα οποία προέρχεται ο όγκος. Αυτό έχει σημασία, γιατί δεν έχουν όλοι οι όγκοι της περιοχής την ίδια συμπεριφορά ούτε αντιμετωπίζονται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Ο συχνότερος τύπος είναι το πλακώδες καρκίνωμα, που αναπτύσσεται από τα πλακώδη κύτταρα του πρωκτικού σωλήνα και σχετίζεται συχνά με λοίμωξη από HPV. Άλλοι, πολύ πιο σπάνιοι τύποι είναι το αδενοκαρκίνωμα, που μπορεί να μοιάζει περισσότερο βιολογικά με καρκίνο ορθού, το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα, το μελάνωμα πρωκτού, καθώς και σπανιότεροι νευροενδοκρινείς ή άλλοι όγκοι της περιοχής. Η τελική διάκριση δεν γίνεται μόνο από την εικόνα στην εξέταση, αλλά κυρίως από τη βιοψία και την ιστολογική εξέταση, οι οποίες καθορίζουν τον ακριβή τύπο του όγκου και βοηθούν στον σωστό θεραπευτικό σχεδιασμό.

Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα

Ο καρκίνος πρωκτού μπορεί στην αρχή να προκαλεί ήπια συμπτώματα. Αυτός είναι και ο λόγος που μερικές φορές καθυστερεί η διάγνωση, επειδή ο ασθενής πιστεύει ότι πρόκειται για “αιμορροΐδες”.

Τα συχνότερα συμπτώματα είναι:

• αίμα από τον πρωκτό ή στα κόπρανα,
• πόνος ή αίσθημα πίεσης στην περιοχή,
• κνησμός ή ερεθισμός,
• ψηλαφητή μάζα ή “σκληρία” κοντά στον πρωκτό,
• έκκριση υγρού ή βλέννας,
• αλλαγές στις κενώσεις,
• αίσθημα ότι η περιοχή δεν αδειάζει φυσιολογικά,
• διόγκωση λεμφαδένων στη βουβωνική χώρα.

Τα ίδια συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν και σε καλοήθεις παθήσεις, όπως αιμορροΐδες, ραγάδα ή φλεγμονή. Όμως όταν υπάρχει αιμορραγία που επιμένει, μάζα, πόνος που δεν υποχωρεί ή αλλαγή στις κενώσεις, χρειάζεται εξέταση. Το NCI αναφέρει ως πιθανά σημεία καρκίνου του πρωκτού την αιμορραγία από τον πρωκτό ή το ορθό, τη μάζα κοντά στον πρωκτό, τον πόνο, τον κνησμό, την έκκριση και την αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου.

---

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει πάντα ένας μόνο λόγος που εξηγεί γιατί εμφανίζεται ο καρκίνος πρωκτού. Η ανάπτυξή του συνδέεται με διάφορους παράγοντες, με σημαντικότερο την επίμονη λοίμωξη από ορισμένους τύπους υψηλού κινδύνου του ιού HPV. Η ύπαρξη ενός ή περισσότερων παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος θα εμφανίσει καρκίνο.

HPV λοίμωξη

Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για τον καρκίνο πρωκτού, ιδιαίτερα για το πλακώδες καρκίνωμα, που είναι και ο συχνότερος ιστολογικός τύπος.

Ορισμένοι τύποι του HPV χαρακτηρίζονται ως υψηλού ογκογόνου κινδύνου. Όταν η λοίμωξη από αυτούς τους τύπους επιμένει, μπορεί σε ορισμένα άτομα να οδηγήσει σταδιακά σε προκαρκινικές αλλοιώσεις και, σε ένα μικρότερο ποσοστό, σε καρκίνο. Η HPV λοίμωξη είναι πολύ συχνή και στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί χωρίς να προκαλέσει καρκίνο.

Ανοσοκαταστολή και HIV

Άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα έχουν αυξημένο κίνδυνο, επειδή ο οργανισμός μπορεί να δυσκολεύεται περισσότερο να απομακρύνει μια επίμονη HPV λοίμωξη.

Αυξημένος κίνδυνος παρατηρείται ιδιαίτερα σε άτομα με HIV λοίμωξη, καθώς και σε ασθενείς που βρίσκονται σε χρόνια ανοσοκαταστολή, όπως μετά από μεταμόσχευση οργάνου ή λόγω συγκεκριμένων ανοσοκατασταλτικών θεραπειών.

Κάπνισμα

Το κάπνισμα αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου πρωκτού. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στους ενεργούς καπνιστές σε σύγκριση με άτομα που δεν καπνίζουν, ενώ η διακοπή του καπνίσματος αποτελεί σημαντικό μέτρο για τη συνολική μείωση του ογκολογικού κινδύνου.

Ιστορικό κονδυλωμάτων ή προκαρκινικών αλλοιώσεων

Τα πρωκτικά κονδυλώματα δεν σημαίνουν ότι υπάρχει καρκίνος και οι τύποι HPV που προκαλούν συνήθως κονδυλώματα δεν είναι οι ίδιοι με τους συχνότερους ογκογόνους τύπους. Ωστόσο, το ιστορικό πρωκτικών κονδυλωμάτων μπορεί να αποτελεί ένδειξη προηγούμενης έκθεσης σε HPV και σε ορισμένα άτομα μπορεί να συνυπάρχει λοίμωξη από περισσότερους από έναν τύπους του ιού.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι υψηλόβαθμες πλακώδεις ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις (HSIL), οι οποίες περιγράφονταν παλαιότερα συχνά στο πλαίσιο της πρωκτικής ενδοεπιθηλιακής νεοπλασίας (AIN). Οι αλλοιώσεις αυτές δεν είναι διηθητικός καρκίνος, θεωρούνται όμως προκαρκινικές και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί με την πάροδο του χρόνου να εξελιχθούν σε καρκίνο του πρωκτού.

Η παρουσία HSIL δεν σημαίνει ότι θα αναπτυχθεί υποχρεωτικά καρκίνος, χρειάζεται όμως κατάλληλη αξιολόγηση και παρακολούθηση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν άλλοι παράγοντες αυξημένου κινδύνου.

Ιστορικό άλλων HPV-σχετιζόμενων αλλοιώσεων ή καρκίνων

Άτομα με ιστορικό HPV-σχετιζόμενων προκαρκινικών αλλοιώσεων ή καρκίνων, ιδιαίτερα του τραχήλου της μήτρας, του αιδοίου ή του κόλπου, παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο πρωκτού.

Το ιστορικό αυτό δεν σημαίνει ότι θα εμφανιστεί απαραίτητα δεύτερος καρκίνος, αποτελεί όμως παράγοντα που λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση του συνολικού κινδύνου.

Σεξουαλικοί παράγοντες και έκθεση στον HPV

Ορισμένοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα έκθεσης ή επίμονης λοίμωξης από HPV συνδέονται επίσης με μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου πρωκτού. Σε αυτούς περιλαμβάνονται ο μεγαλύτερος αριθμός σεξουαλικών συντρόφων και το ιστορικό πρωκτικών επαφών.

Οι παράγοντες αυτοί δεν προκαλούν από μόνοι τους καρκίνο. Η συσχέτισή τους αφορά κυρίως την αυξημένη πιθανότητα έκθεσης στον HPV και ιδιαίτερα σε ογκογόνους τύπους του ιού.

Ηλικία

Ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου πρωκτού αυξάνεται με την ηλικία. Η νόσος είναι σχετικά σπάνια στους νεότερους ανθρώπους και εμφανίζεται συχνότερα σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Ωστόσο, η ηλικία από μόνη της δεν αρκεί για να καθορίσει τον ατομικό κίνδυνο και ένας καρκίνος πρωκτού μπορεί να εμφανιστεί και σε νεότερο άτομο, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν άλλοι σημαντικοί παράγοντες κινδύνου.

Η παρουσία ενός ή περισσότερων παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει καρκίνο πρωκτού. Αντίστροφα, η νόσος μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους χωρίς εμφανείς ή γνωστούς παράγοντες κινδύνου. Οι παράγοντες κινδύνου χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση πιθανότητας και για τον σχεδιασμό κατάλληλης παρακολούθησης, όχι για τη διάγνωση της νόσου.Αντίστοιχα, ένας ασθενής μπορεί να εμφανίσει καρκίνο πρωκτού χωρίς εμφανείς ή γνωστούς παράγοντες κινδύνου.

---

Πότε πρέπει να σας δει γιατρός

Η περιοχή του πρωκτού είναι μια περιοχή για την οποία πολλοί ασθενείς καθυστερούν να μιλήσουν. Αυτό είναι απόλυτα ανθρώπινο. Όμως η καθυστέρηση μπορεί να μπερδέψει μια σοβαρή πάθηση με κάτι απλό.

Χρειάζεται ιατρική εξέταση όταν υπάρχει:

• αίμα από τον πρωκτό που επιμένει ή επανέρχεται,
• πόνος χωρίς σαφή αιτία,
• μάζα ή σκληρό σημείο στην περιοχή,
• έκκριση υγρού ή βλέννας,
• πληγή που δεν κλείνει,
• αλλαγή στις κενώσεις,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους ή καταβολή,
• διογκωμένοι βουβωνικοί λεμφαδένες.

Δεν πρέπει κάθε αιμορραγία να αποδίδεται αυτόματα σε αιμορροΐδες, ιδίως όταν ο ασθενής είναι μεγαλύτερης ηλικίας ή όταν τα συμπτώματα έχουν αλλάξει χαρακτήρα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση του καρκίνου πρωκτού βασίζεται στην κλινική εξέταση, στην ενδοσκοπική εκτίμηση της περιοχής και κυρίως στη βιοψία.

Κλινική εξέταση

Ο γιατρός εξετάζει την περιοχή εξωτερικά και μπορεί να πραγματοποιήσει δακτυλική εξέταση. Η εξέταση αυτή δίνει πληροφορίες για τυχόν μάζα, σκληρία, πόνο ή αλλοίωση στον πρωκτικό σωλήνα.

Πρωκτοσκόπηση ή ορθοσκόπηση

Με ειδικό εργαλείο μπορεί να ελεγχθεί άμεσα το εσωτερικό του πρωκτικού σωλήνα και του κατώτερου ορθού. Έτσι εντοπίζονται αλλοιώσεις που δεν φαίνονται εξωτερικά.

Βιοψία

Η βιοψία είναι η εξέταση που επιβεβαιώνει τη διάγνωση. Λαμβάνεται μικρό τμήμα ιστού από την ύποπτη περιοχή και εξετάζεται ιστολογικά. Χωρίς ιστολογική επιβεβαίωση δεν πρέπει να γίνεται οριστική διάγνωση καρκίνου.

Απεικονιστικός έλεγχος

Αν επιβεβαιωθεί καρκίνος, χρειάζεται σταδιοποίηση. Μπορεί να ζητηθούν:

• μαγνητική τομογραφία πυέλου,
• αξονική τομογραφία θώρακος/κοιλίας,
• PET-CT σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
• υπερηχογράφημα ή έλεγχος βουβωνικών λεμφαδένων,
• αιματολογικές εξετάσεις.

Η σταδιοποίηση δείχνει το μέγεθος του όγκου, αν έχουν επηρεαστεί λεμφαδένες και αν υπάρχει νόσος σε άλλα σημεία του σώματος. Σύμφωνα με το NCI, βασικοί προγνωστικοί παράγοντες είναι το μέγεθος του όγκου και η κατάσταση των λεμφαδένων.

---

Στάδια καρκίνου πρωκτού

Μετά την επιβεβαίωση της διάγνωσης με βιοψία, ακολουθεί η σταδιοποίηση του καρκίνου πρωκτού. Στόχος είναι να καθοριστεί το μέγεθος και η τοπική επέκταση του όγκου, αν έχουν προσβληθεί περιοχικοί λεμφαδένες και αν υπάρχει απομακρυσμένη νόσος.

Η σταδιοποίηση βασίζεται στο σύστημα TNM: το T (Tumor) περιγράφει τον πρωτοπαθή όγκο, το N (Nodes) τη συμμετοχή των περιοχικών λεμφαδένων και το M (Metastasis) την παρουσία ή όχι απομακρυσμένων μεταστάσεων. Από τον συνδυασμό αυτών των στοιχείων προκύπτει το συνολικό στάδιο της νόσου.

Στάδιο 0: Υπάρχουν παθολογικά κύτταρα μόνο στην επιφανειακή στιβάδα του πρωκτού, χωρίς διήθηση στους βαθύτερους ιστούς. Πρόκειται για υψηλόβαθμη πλακώδη ενδοεπιθηλιακή αλλοίωση (HSIL / carcinoma in situ) και όχι για διηθητικό καρκίνο.

Στάδιο I: Ο καρκίνος είναι διηθητικός, αλλά ο όγκος έχει μέγεθος έως 2 εκατοστά και δεν υπάρχει προσβολή περιοχικών λεμφαδένων ή απομακρυσμένη μετάσταση.

Στάδιο II: Δεν υπάρχουν προσβεβλημένοι περιοχικοί λεμφαδένες ούτε απομακρυσμένες μεταστάσεις, αλλά ο πρωτοπαθής όγκος είναι μεγαλύτερος. Στο Στάδιο IIA ο όγκος είναι μεγαλύτερος από 2 cm και έως 5 cm, ενώ στο Στάδιο IIB είναι μεγαλύτερος από 5 cm.

Στάδιο III: Η νόσος είναι τοπικά ή περιοχικά πιο προχωρημένη. Μπορεί να υπάρχει επέκταση σε περιοχικούς λεμφαδένες ή διήθηση γειτονικών οργάνων, όπως η ουρήθρα ή η ουροδόχος κύστη, ανάλογα με την περίπτωση. Το Στάδιο III διακρίνεται περαιτέρω σε IIIA, IIIB και IIIC, ανάλογα με το μέγεθος και την τοπική επέκταση του όγκου και τη συμμετοχή των λεμφαδένων.

Στάδιο IV: Υπάρχει απομακρυσμένη μετάσταση, δηλαδή ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί σε όργανα ή περιοχές μακριά από την αρχική εστία, όπως για παράδειγμα το ήπαρ ή οι πνεύμονες.

Η ακριβής σταδιοποίηση δεν καθορίζεται μόνο από το μέγεθος του όγκου. Συνδυάζονται τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης, της ιστολογικής εξέτασης και του απεικονιστικού ελέγχου, ώστε να σχεδιαστεί η κατάλληλη θεραπευτική στρατηγική για κάθε ασθενή.ορίζει το θεραπευτικό πλάνο, την ανάγκη για συνδυασμό θεραπειών και τον τρόπο παρακολούθησης.

---

Θεραπείες για τον καρκίνο πρωκτού

Η θεραπεία εξατομικεύεται. Σημαντικό ρόλο παίζουν το στάδιο, η θέση του όγκου, ο τύπος του καρκίνου, η ηλικία, η γενική κατάσταση του ασθενούς και η λειτουργία των σφιγκτήρων.

Χημειοακτινοθεραπεία

Για τους περισσότερους ασθενείς με εντοπισμένο πλακώδες καρκίνωμα του πρωκτού, η βασική θεραπεία είναι ο συνδυασμός χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας. Στόχος είναι ο έλεγχος του όγκου και των πιθανών μικροσκοπικών εστιών νόσου, με παράλληλη προσπάθεια διατήρησης του πρωκτικού σφιγκτήρα και της φυσιολογικής λειτουργίας της περιοχής, όταν αυτό είναι ογκολογικά εφικτό.

Η χημειοθεραπεία χορηγείται ταυτόχρονα με την ακτινοθεραπεία και συνήθως βασίζεται σε σχήματα που περιλαμβάνουν mitomycin σε συνδυασμό με 5-fluorouracil (5-FU) ή, σε κατάλληλους ασθενείς, capecitabine. Το ακριβές θεραπευτικό σχήμα εξατομικεύεται ανάλογα με το στάδιο της νόσου, τη γενική κατάσταση του ασθενούς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης.

Στη σύγχρονη ακτινοθεραπεία προτιμώνται τεχνικές υψηλής ακρίβειας όπως η IMRT (Intensity-Modulated Radiation Therapy – ακτινοθεραπεία διαμορφούμενης έντασης). Η IMRT επιτρέπει καλύτερη προσαρμογή της δόσης στον όγκο και στις περιοχές των λεμφαδένων που πρέπει να αντιμετωπιστούν, με στόχο να περιορίζεται όσο είναι δυνατόν η ακτινοβόληση των γειτονικών υγιών ιστών και η τοξικότητα της θεραπείας.

Η χειρουργική επέμβαση επομένως δεν αποτελεί συνήθως την πρώτη θεραπευτική επιλογή για το εντοπισμένο πλακώδες καρκίνωμα του πρωκτικού σωλήνα. Η ανταπόκριση στη χημειοακτινοθεραπεία αξιολογείται σταδιακά μετά την ολοκλήρωσή της και η περαιτέρω αντιμετώπιση αποφασίζεται από τη διεπιστημονική ογκολογική ομάδα.

Χειρουργική θεραπεία

Η χειρουργική δεν έχει τον ίδιο ρόλο όπως στον καρκίνο παχέος εντέρου ή ορθού. Σε επιλεγμένες πολύ αρχικές βλάβες, ειδικά όταν βρίσκονται στο περιπρωκτικό δέρμα ή δεν επηρεάζουν τον σφιγκτήρα, μπορεί να γίνει τοπική εκτομή.

Σε περιπτώσεις όπου ο καρκίνος δεν ανταποκρίνεται στη χημειοακτινοθεραπεία ή υποτροπιάζει, μπορεί να χρειαστεί μεγαλύτερη χειρουργική επέμβαση, όπως κοιλιοπερινεϊκή εκτομή. Το NCI περιγράφει ότι η θεραπεία σταδίου I–III μπορεί να περιλαμβάνει τοπική εκτομή σε επιλεγμένους όγκους, εξωτερική ακτινοθεραπεία με χημειοθεραπεία ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακτινοθεραπεία μόνη της.

Θεραπεία προχωρημένης ή μεταστατικής νόσου

Όταν η νόσος έχει επεκταθεί σε απομακρυσμένα όργανα, η θεραπεία είναι συνήθως συστηματική. Μπορεί να περιλαμβάνει χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ακτινοθεραπεία για έλεγχο συμπτωμάτων ή χειρουργική αντιμετώπιση επιπλοκών.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απόφαση λαμβάνεται από ογκολογικό συμβούλιο και προσαρμόζεται στις ανάγκες του ασθενούς.

Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία

Μετά τη θεραπεία χρειάζεται στενή παρακολούθηση. Ο λόγος είναι ότι η ανταπόκριση στον καρκίνο πρωκτού μπορεί να συνεχιστεί για εβδομάδες ή μήνες μετά το τέλος της χημειοακτινοθεραπείας. Δεν σημαίνει πάντα ότι μια υπολειπόμενη αλλοίωση αμέσως μετά τη θεραπεία είναι ενεργός νόσος, αλλά χρειάζεται σωστή αξιολόγηση.

Η παρακολούθηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• κλινική εξέταση,
• δακτυλική εξέταση,
• πρωκτοσκόπηση,
• έλεγχο βουβωνικών λεμφαδένων,
• μαγνητική ή αξονική τομογραφία όταν χρειάζεται,
• βιοψία αν υπάρχει ύποπτη εμμένουσα βλάβη.

Πρόγνωση

Η πρόγνωση εξαρτάται από το στάδιο, το μέγεθος του όγκου, τη συμμετοχή λεμφαδένων, την ανταπόκριση στη θεραπεία και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Οι μικρότεροι όγκοι και η απουσία λεμφαδενικής νόσου συνδέονται συνήθως με καλύτερη πρόγνωση.

Σημαντικό είναι να μην καθυστερεί η διάγνωση. Όσο νωρίτερα αξιολογηθεί μια ύποπτη βλάβη, τόσο περισσότερες είναι συνήθως οι θεραπευτικές επιλογές.

Πρόληψη και μείωση κινδύνου

Δεν μπορούν να προληφθούν όλες οι περιπτώσεις καρκίνου πρωκτού. Υπάρχουν όμως μέτρα που μειώνουν τον κίνδυνο.

Εμβολιασμός HPV

Ο εμβολιασμός έναντι του HPV προστατεύει από τύπους του ιού που σχετίζονται με καρκίνους και κονδυλώματα. Η American Cancer Society αναφέρει ότι τα εμβόλια μπορούν να προλάβουν λοιμώξεις από HPV τύπους όπως 16 και 18, οι οποίοι σχετίζονται με καρκίνους.

Διακοπή καπνίσματος

Η διακοπή καπνίσματος μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου πρωκτού και άλλων καρκίνων.

Έλεγχος ομάδων υψηλού κινδύνου

Ο προληπτικός έλεγχος για καρκίνο πρωκτού δεν εφαρμόζεται ως γενικός πληθυσμιακός έλεγχος σε όλους τους ανθρώπους. Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες ομάδες με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο, στις οποίες μπορεί να χρειάζεται οργανωμένη και πιο στενή παρακολούθηση.

Σε αυτές περιλαμβάνονται, ανάλογα με το ατομικό ιστορικό, άτομα με HIV λοίμωξη, μεταμοσχευμένοι ή άλλοι ασθενείς με χρόνια ανοσοκαταστολή, καθώς και άτομα με ιστορικό HSIL ή άλλων HPV-σχετιζόμενων προκαρκινικών αλλοιώσεων ή καρκίνων. Το ιστορικό περιπρωκτικών κονδυλωμάτων και άλλοι παράγοντες που συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα επίμονης HPV λοίμωξης λαμβάνονται επίσης υπόψη κατά την εκτίμηση του κινδύνου.

Σε επιλεγμένα άτομα αυξημένου κινδύνου ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει δακτυλική εξέταση του πρωκτού, πρωκτική κυτταρολογία και/ή έλεγχο για HPV υψηλού κινδύνου. Όταν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα και υπάρχει η κατάλληλη εξειδίκευση, μπορεί να απαιτηθεί high-resolution anoscopy (HRA – πρωκτοσκόπηση υψηλής ευκρίνειας) για λεπτομερέστερη αξιολόγηση και εντοπισμό πιθανών υψηλόβαθμων προκαρκινικών αλλοιώσεων.

Το αν χρειάζεται screening, πότε πρέπει να αρχίσει και πόσο συχνά πρέπει να επαναλαμβάνεται δεν είναι ίδιο για όλους. Η απόφαση εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό HPV-σχετιζόμενων αλλοιώσεων, την κατάσταση του ανοσοποιητικού συστήματος και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου.

Έγκαιρη εξέταση συμπτωμάτων

Η καλύτερη πρακτική είναι απλή: κάθε αιμορραγία, μάζα ή ενόχληση στην περιοχή που επιμένει πρέπει να εξετάζεται. Όχι με πανικό, αλλά χωρίς αναβολή.

Καρκίνος πρωκτού και αιμορροΐδες: γιατί συχνά μπερδεύονται

Η αιμορραγία από τον πρωκτό είναι πολύ συχνότερα αποτέλεσμα αιμορροΐδων, ραγάδας ή άλλης καλοήθους πάθησης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να αγνοηθεί. Ο καρκίνος πρωκτού μπορεί να μιμηθεί αυτά τα συμπτώματα, ιδίως στην αρχή.

Η διαφορά δεν μπορεί πάντα να γίνει από τον ίδιο τον ασθενή. Χρειάζεται εξέταση, ειδικά όταν:

• το αίμα εμφανίζεται ξανά και ξανά,
• υπάρχει πόνος ή βάρος που δεν υποχωρεί,
• υπάρχει ψηλαφητή μάζα,
• τα συμπτώματα αλλάζουν,
• ο ασθενής έχει παράγοντες κινδύνου.

---

Ο ρόλος του χειρουργού

Ο γενικός χειρουργός με εμπειρία στις παθήσεις του πρωκτού έχει σημαντικό ρόλο στην αρχική εκτίμηση: να ξεχωρίσει τις συχνές καλοήθεις παθήσεις από τις ύποπτες βλάβες, να ζητήσει τις σωστές εξετάσεις και να προχωρήσει σε βιοψία όταν χρειάζεται.

Στον καρκίνο πρωκτού, η αντιμετώπιση είναι συχνά πολυπαραγοντική και μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργό, ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή, γαστρεντερολόγο, ακτινολόγο και παθολογοανατόμο. Ο ασθενής δεν χρειάζεται μόνο “μία θεραπεία”, αλλά ένα καθαρό πλάνο.

FAQ – Συχνές Ερωτήσεις

Ο καρκίνος πρωκτού προκαλεί πάντα πόνο;
Όχι. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί μόνο με αίμα, κνησμό, έκκριση ή μικρή μάζα. Γι’ αυτό κάθε επίμονο σύμπτωμα στην περιοχή χρειάζεται εξέταση.

Μπορεί να μπερδευτεί με αιμορροΐδες;
Ναι. Η αιμορραγία, ο πόνος και η ενόχληση μπορεί να μοιάζουν με αιμορροΐδες ή ραγάδα. Η διάκριση γίνεται με κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται, βιοψία.

Ο HPV προκαλεί πάντα καρκίνο πρωκτού;
Όχι. Η HPV λοίμωξη είναι συχνή και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν οδηγεί σε καρκίνο. Ορισμένοι τύποι HPV όμως αυξάνουν τον κίνδυνο, ειδικά όταν η λοίμωξη επιμένει.

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο;
Όχι. Στους περισσότερους εντοπισμένους καρκίνους του πρωκτού η βασική θεραπεία είναι χημειοακτινοθεραπεία. Η χειρουργική εφαρμόζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις ή όταν υπάρχει υποτροπή/μη ανταπόκριση.

Πότε πρέπει να εξεταστώ άμεσα;
Όταν υπάρχει αίμα από τον πρωκτό που επιμένει, μάζα, πόνος, έκκριση, αλλαγή στις κενώσεις ή διόγκωση στη βουβωνική χώρα. Η έγκαιρη εξέταση δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο, αλλά βοηθά να μη χαθεί χρόνος.

---

Επιστημονικές πηγές

National Cancer Institute (NCI) – Anal Cancer Treatment (PDQ®)
Επιστημονική αναφορά για τη διάγνωση, τη σταδιοποίηση, τη θεραπεία και την παρακολούθηση του καρκίνου πρωκτού.
https://www.cancer.gov/types/anal/hp/anal-treatment-pdq

American Society for Radiation Oncology (ASTRO) – Radiation Therapy for Anal Squamous Cell Carcinoma: Clinical Practice Guideline, 2025
Σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες για την ακτινοθεραπεία του πλακώδους καρκινώματος του πρωκτού, συμπεριλαμβανομένης της IMRT.
https://www.astro.org/patient-care-and-research/clinical-practice-statements/clinical-practice-guidelines/radiation-therapy-for-anal-squamous-cell-carcinoma

International Anal Neoplasia Society (IANS) – Consensus Guidelines for Anal Cancer Screening, 2024
Κατευθυντήριες οδηγίες για τον έλεγχο ατόμων αυξημένου κινδύνου, τις προκαρκινικές αλλοιώσεις HSIL και τη high-resolution anoscopy.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijc.34850

Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 27/08/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD