Η ιατρική αυτοπροβολή έχει γίνει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα της σύγχρονης εποχής, ιδιαίτερα στον χώρο της χειρουργικής. Η γνώση εξελίσσεται, οι τεχνικές βελτιώνονται, η τεχνολογία προχωρά και ο ασθενής έχει πλέον πρόσβαση σε πληροφορία που παλαιότερα δεν υπήρχε. Αυτό είναι αναμφίβολα πρόοδος.
Μαζί όμως με την πρόοδο εμφανίστηκε και μια επικίνδυνη παρεκτροπή: η υπερβολική προβολή, η αυτοδιαφήμιση, η κατασκευή εντυπώσεων και η μετατροπή της χειρουργικής σε προϊόν επικοινωνιακής κατανάλωσης.
Η χειρουργική, όμως, δεν είναι διαφημιστικό σλόγκαν. Δεν είναι σκηνοθετημένη εικόνα, δεν είναι τίτλος χωρίς ουσία, δεν είναι βραβείο αμφίβολης προέλευσης, δεν είναι υπόσχεση «αναίμακτης», «ανώδυνης» και «άμεσης» θεραπείας. Είναι ευθύνη, κρίση, τεχνική επάρκεια, εμπειρία, σωστή ένδειξη και, πάνω απ’ όλα, σεβασμός στον ασθενή.
Η χειρουργική δεν είναι διαφημιστικό σλόγκαν. Είναι ευθύνη, κρίση, εμπειρία και σεβασμός στον ασθενή.
Σήμερα ο ασθενής δεν κινδυνεύει μόνο από την άγνοια. Κινδυνεύει και από την υπερπληροφόρηση, τη μισή αλήθεια, την παραπλανητική απλοποίηση και την εμπορική εκμετάλλευση της αγωνίας του.
Από την ενημέρωση στη διαφήμιση
Άλλο πράγμα είναι η σωστή ιατρική ενημέρωση και άλλο η διαφήμιση με χειρουργικό μανδύα. Ο χειρουργός οφείλει να ενημερώνει. Να εξηγεί την πάθηση, τις επιλογές θεραπείας, τα πλεονεκτήματα, τα μειονεκτήματα, τους περιορισμούς και τους πιθανούς κινδύνους. Οφείλει να κάνει τον ασθενή κοινωνό της απόφασης, όχι πελάτη μιας υπόσχεσης.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια ανησυχητική τάση. Ορισμένοι παρουσιάζουν τη χειρουργική πράξη σαν να είναι απλή τεχνική υπηρεσία: γρήγορη, ανώδυνη, σχεδόν χωρίς επιπλοκές, με ελάχιστη παραμονή στο νοσοκομείο και άμεση επιστροφή στην καθημερινότητα.
Η αλήθεια, όμως, είναι πιο σύνθετη. Κάθε ασθενής είναι διαφορετικός. Κάθε πάθηση έχει στάδια, ιδιαιτερότητες και κινδύνους. Κάθε επέμβαση, όσο σύγχρονη και αν είναι, παραμένει ιατρική πράξη και όχι προϊόν μαζικής κατανάλωσης.
Η φράση «εύκολη επέμβαση» μπορεί να είναι επικίνδυνη όταν χρησιμοποιείται χωρίς πλαίσιο. Εύκολη για ποιον; Για τον χειρουργό; Για τον ασθενή; Σε ποια ανατομία; Με ποιο ιστορικό; Με ποιες συνοδές παθήσεις; Με ποια τεχνική; Με ποια πιθανότητα επιπλοκών; Με ποια μετεγχειρητική παρακολούθηση;
Η σοβαρή χειρουργική δεν κρύβει αυτά τα ερωτήματα. Τα απαντά.
Η ιατρική στην εποχή των likes και των followers
Στη σημερινή εποχή, ένα μεγάλο μέρος της ιατρικής προβολής δεν γίνεται πλέον μόνο μέσα από ιστοσελίδες, βιογραφικά, συνέδρια ή κλασικές διαφημίσεις. Γίνεται καθημερινά μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα: TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, σύντομα βίντεο, reels, stories, προσωπικά κανάλια και αλγοριθμικές πλατφόρμες που επιβραβεύουν την ταχύτητα, την εικόνα και την εντύπωση.
Η παρουσία ενός γιατρού στα κοινωνικά δίκτυα δεν είναι από μόνη της προβληματική. Μπορεί να είναι χρήσιμη όταν προσφέρει σοβαρή ενημέρωση, εξηγεί απλά σύνθετα ιατρικά θέματα και βοηθά τον ασθενή να κατανοήσει τα συμπτώματα, τις θεραπευτικές επιλογές και τα όρια κάθε επέμβασης. Η ιατρική επικοινωνία μπορεί να είναι ωφέλιμη όταν παραμένει τεκμηριωμένη, μετρημένη, σεβαστική και εξατομικευμένη ως προς τα όριά της.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ιατρική μετατρέπεται σε θέαμα. Όταν ο χειρουργός δεν ενημερώνει, αλλά κυνηγά την προσοχή. Όταν η πολυπλοκότητα μιας πάθησης χωρά βίαια σε λίγα δευτερόλεπτα. Όταν η χειρουργική πράξη παρουσιάζεται σαν εντυπωσιακό πριν-και-μετά. Όταν το ύφος γίνεται υπερβολικά βέβαιο, απλοϊκό ή θεατρικό. Όταν η σοβαρότητα του ιατρικού λόγου υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη για views, likes, followers και συνεχή διαδικτυακή παρουσία.
Η χειρουργική δεν μπορεί να εξηγείται με όρους αλγορίθμου. Δεν μπορεί να ανταγωνίζεται σε ταχύτητα την ψυχαγωγία, την κατανάλωση και το θέαμα. Δεν μπορεί κάθε πάθηση να συμπιέζεται σε ένα σύντομο βίντεο με εντυπωσιακή μουσική, υπερβολικούς τίτλους και απόλυτες διαβεβαιώσεις.
Η χειρουργική δεν μπορεί να εξηγείται με όρους αλγορίθμου.
Ο ασθενής που φοβάται, πονά ή αναζητά λύση δεν πρέπει να γίνεται θεατής ενός ιατρικού marketing. Πρέπει να γίνεται αποδέκτης σοβαρής, υπεύθυνης και εξατομικευμένης ενημέρωσης. Άλλο είναι να εξηγείς με απλά λόγια. Και άλλο να απλοποιείς τόσο πολύ, ώστε στο τέλος να παραπλανάς.
Ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η δημιουργία μιας ψευδαίσθησης οικειότητας και αυθεντίας. Ο γιατρός που εμφανίζεται συνεχώς στην οθόνη μπορεί εύκολα να φανεί πιο έμπειρος, πιο διαθέσιμος, πιο σύγχρονος ή πιο αξιόπιστος από όσο πραγματικά αποδεικνύει η κλινική του πράξη. Όμως η συχνότητα της διαδικτυακής παρουσίας δεν είναι μέτρο χειρουργικής επάρκειας. Η άνεση μπροστά στην κάμερα δεν είναι ένδειξη χειρουργικής κρίσης. Και η δημοφιλία στα κοινωνικά δίκτυα δεν είναι επιστημονική αξιολόγηση.
Η ιατρική επικοινωνία στα κοινωνικά δίκτυα χρειάζεται μέτρο, ήθος και ευθύνη. Δεν μπορεί να βασίζεται στον εντυπωσιασμό, στον φόβο, στην υπεραπλούστευση ή στην υπόσχεση. Ο γιατρός δεν πρέπει να γίνεται influencer της αγωνίας του ασθενούς. Πρέπει να παραμένει γιατρός.
Ο γιατρός δεν πρέπει να γίνεται influencer της αγωνίας του ασθενούς. Πρέπει να παραμένει γιατρός.
Η ενημέρωση είναι καθήκον. Η αυτοπροβολή είναι επιλογή. Και όταν η δεύτερη αρχίζει να ντύνεται με τα ρούχα της πρώτης, τότε η ιατρική χάνει κάτι από τη σοβαρότητά της.
Τίτλοι, θεσμική προβολή και πραγματική χειρουργική πράξη
Ένα άλλο σύγχρονο φαινόμενο είναι η κατάχρηση των τίτλων. Τίτλοι σπουδών, μεταπτυχιακά, διδακτορικά, μετεκπαιδεύσεις, πιστοποιήσεις, υποτροφίες, βραβεία, διεθνείς αναγνωρίσεις, συμμετοχές σε εταιρείες, «κέντρα αριστείας», «κορυφαίοι γιατροί», «παγκόσμιες διακρίσεις». Όλα αυτά μπορεί να έχουν αξία όταν είναι πραγματικά, τεκμηριωμένα και ουσιαστικά. Μπορεί, όμως, και να χρησιμοποιούνται ως επικοινωνιακός καπνός.
Ο ασθενής συχνά δεν έχει τη δυνατότητα να διακρίνει ποιος τίτλος είναι ουσιαστικός και ποιος είναι απλώς διακοσμητικός. Δεν γνωρίζει πάντα αν μια «διάκριση» δόθηκε από επιστημονικό φορέα με κύρος ή από εμπορική εταιρεία προβολής. Δεν μπορεί να ξέρει αν μια «διεθνής αναγνώριση» αντιστοιχεί σε πραγματική ακαδημαϊκή και χειρουργική διαδρομή ή σε πληρωμένη καταχώρηση. Δεν είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει αν ένα πιστοποιητικό σημαίνει βαθιά εκπαίδευση ή απλώς παρακολούθηση ολιγόωρου σεμιναρίου.
Εδώ αρχίζει η ευθύνη του γιατρού. Ο γιατρός δεν πρέπει να χρησιμοποιεί την άγνοια του ασθενούς ως πεδίο εντυπωσιασμού. Όταν ένας τίτλος προβάλλεται, πρέπει να σημαίνει κάτι. Όταν μια διάκριση αναφέρεται, πρέπει να είναι αληθινή, σαφής και ελέγξιμη. Όταν χρησιμοποιείται ο όρος «εξειδίκευση», πρέπει να αντιστοιχεί σε πραγματική εμπειρία, όχι σε επικοινωνιακή ταμπέλα.
Ο γιατρός δεν πρέπει να χρησιμοποιεί την άγνοια του ασθενούς ως πεδίο εντυπωσιασμού.
Το ίδιο ισχύει και για τους πανεπιστημιακούς, καθηγητικούς ή θεσμικούς τίτλους. Η ακαδημαϊκή ιατρική έχει προσφέρει πολλά. Η διδασκαλία, η έρευνα, η εκπαίδευση νέων γιατρών και η επιστημονική παραγωγή αποτελούν πολύτιμα στοιχεία της ιατρικής προόδου. Αυτό πρέπει να αναγνωρίζεται.
Άλλο όμως η πραγματική ακαδημαϊκή προσφορά και άλλο η χρήση του τίτλου ως εργαλείου κύρους, προβολής ή επαγγελματικής επιβολής.
Ο τίτλος του καθηγητή, του διευθυντή, του επιστημονικού υπευθύνου ή του επικεφαλής ενός κέντρου είναι σεβαστός όταν συνοδεύεται από πραγματικό έργο, ενεργή κλινική παρουσία, χειρουργική εμπειρία, εκπαιδευτική προσφορά και ανάληψη ευθύνης. Όταν όμως ο τίτλος αποκόπτεται από την καθημερινή πράξη και χρησιμοποιείται κυρίως ως πεδίο αυθεντίας ή προβολής, τότε παύει να υπηρετεί την ιατρική και αρχίζει να υπηρετεί την εικόνα.
Η χειρουργική δεν γίνεται με επιγραφές. Δεν γίνεται με ακαδημαϊκή απόσταση, με φωτογραφίες, με βαρύγδουπες ιδιότητες ή με τίτλους που λειτουργούν σαν διαφημιστική ασπίδα. Η χειρουργική γίνεται με χέρια, κρίση, αντοχή, εμπειρία, παρουσία στο χειρουργείο και ευθύνη απέναντι στον ασθενή.
Υπάρχει μια χειρουργική πραγματικότητα που δεν φαίνεται πάντα στις δημόσιες προβολές. Είναι η πραγματικότητα των νοσοκομείων, των επειγόντων, των εφημεριών, των δύσκολων αποφάσεων μέσα στη νύχτα. Εκεί όπου ο χειρουργός καλείται να αντιμετωπίσει τον ασθενή με οξεία κοιλία, την αιμορραγία, την επιπλοκή, τον ηλικιωμένο με πολλαπλά προβλήματα, το περιστατικό που δεν μπορεί να περιμένει, την απόφαση που πρέπει να ληφθεί χωρίς σκηνοθεσία και χωρίς επικοινωνιακή άνεση.
Εκεί κρίνεται πραγματικά ο χειρουργός. Στην εφημερία, στο επείγον, στην απρόβλεπτη ανατομία, στη δύσκολη επιπλοκή, στην ανάγκη να αποφασίσει άμεσα και σωστά. Εκεί η χειρουργική δεν είναι αφήγημα. Είναι πράξη.
Γι’ αυτό οφείλουμε να αναγνωρίζουμε όχι μόνο τον ιδιώτη χειρουργό που στέκεται καθημερινά απέναντι στην ευθύνη του ασθενούς, αλλά και τον νοσοκομειακό χειρουργό, τον εφημερεύοντα, τον γιατρό του δημόσιου συστήματος, τον λειτουργό της πρώτης γραμμής. Αυτοί οι άνθρωποι συχνά δεν έχουν χρόνο να αυτοπροβληθούν. Δεν έχουν μηχανισμούς επικοινωνίας. Δεν κατασκευάζουν εικόνα. Σηκώνουν όμως το βάρος της πραγματικής χειρουργικής καθημερινότητας.
Απέναντι σε αυτούς δεν μπορεί να στέκεται με υπεροψία κανένα κατεστημένο τίτλων. Ο σεβασμός στον πανεπιστημιακό ή θεσμικό τίτλο δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ασυλία από την πράξη. Και η ακαδημαϊκή προβολή δεν μπορεί να υποκαθιστά τη χειρουργική παρουσία.
Ο σεβασμός στον πανεπιστημιακό ή θεσμικό τίτλο δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ασυλία από την πράξη.
Ο ασθενής έχει δικαίωμα να ξέρει όχι μόνο ποιος έχει τίτλους, αλλά και ποιος είναι πραγματικά ενεργός χειρουργός. Ποιος χειρουργεί ο ίδιος. Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη πριν, κατά και μετά την επέμβαση. Ποιος έχει εμπειρία στο συγκεκριμένο αντικείμενο. Ποιος μπορεί να διαχειριστεί όχι μόνο το προγραμματισμένο και εύκολο, αλλά και το δύσκολο, το απρόβλεπτο, το επείγον.
Η πραγματική ιατρική αξία δεν βρίσκεται ούτε αποκλειστικά στον ιδιωτικό χώρο ούτε αποκλειστικά στο πανεπιστήμιο ούτε αποκλειστικά στο δημόσιο νοσοκομείο. Βρίσκεται εκεί όπου υπάρχει ενεργή χειρουργική πράξη, υπεύθυνη απόφαση, σεβασμός στον ασθενή, συνεχής παρουσία και ειλικρινής ανάληψη ευθύνης.
Οι τίτλοι είναι σεβαστοί όταν φωτίζουν μια αληθινή διαδρομή. Όταν όμως χρησιμοποιούνται για να καλύψουν την απουσία καθημερινής χειρουργικής συμμετοχής, τότε παύουν να υπηρετούν την ιατρική και αρχίζουν να υπηρετούν την εικόνα.
Και η χειρουργική, τελικά, δεν ανήκει σε όσους απλώς την επικαλούνται. Ανήκει σε όσους τη ζουν. Σε όσους χειρουργούν, αποφασίζουν, ξενυχτούν, εκπαιδεύουν, διορθώνουν, παρακολουθούν και βρίσκονται δίπλα στον ασθενή όταν η θεωρία τελειώνει και αρχίζει η ευθύνη.
Η χειρουργική δεν ανήκει σε όσους απλώς την επικαλούνται. Ανήκει σε όσους τη ζουν.
Η βιομηχανία του επιστημονικού κύρους
Μετά τους τίτλους, υπάρχει και ένας ευρύτερος μηχανισμός που συχνά παράγει κύρος χωρίς να παράγει πάντα ουσία: η υπερπαραγωγή συνεδρίων, συμποσίων, ημερίδων, επιστημονικών εταιρειών και επαναλαμβανόμενων βημάτων ομιλίας.
Τα συνέδρια, οι επιστημονικές εταιρείες και οι εκπαιδευτικές συναντήσεις έχουν μεγάλη αξία όταν υπηρετούν την πραγματική γνώση. Όταν παρουσιάζουν νέα δεδομένα, όταν εκπαιδεύουν ουσιαστικά τους νεότερους γιατρούς, όταν ανοίγουν σοβαρό διάλογο, όταν αμφισβητούν κατεστημένες πρακτικές, όταν παράγουν κριτική σκέψη και όταν μεταφέρουν εμπειρία από την πράξη στην επιστημονική κοινότητα.
Άλλο όμως η ουσιαστική επιστημονική ανταλλαγή και άλλο η συνεχής ανακύκλωση των ίδιων προσώπων, των ίδιων θεμάτων, των ίδιων διαφανειών και των ίδιων συμπερασμάτων. Άλλο η εκπαίδευση και άλλο η κατασκευή βήματος προβολής. Άλλο η επιστημονική εταιρεία που παράγει έργο και άλλο η εταιρεία που δημιουργείται για να παράγει τίτλους, θέσεις, προεδρεία, επιτροπές, προσκλήσεις, φωτογραφίες και δημόσια παρουσία.
Σε πολλές περιπτώσεις, η επιστημονική δραστηριότητα κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα είδος ιατρικού τουρισμού προβολής. Μετακινήσεις, διοργανώσεις, φιλοξενίες, χορηγίες, βήματα ομιλιών, επαναλαμβανόμενες παρουσιάσεις και ένα συνεχές περιβάλλον κοινωνικής και επαγγελματικής δικτύωσης, όπου η ουσία της χειρουργικής γνώσης συχνά υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη παρουσίας.
Άλλο η εκπαίδευση και άλλο η κατασκευή βήματος προβολής.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι γιατροί συναντώνται, συζητούν ή εκπαιδεύονται. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η επιστημονική συνάντηση παύει να είναι χώρος γνώσης και γίνεται μηχανισμός κύρους. Όταν η συμμετοχή σε πάνελ μετρά περισσότερο από την πραγματική χειρουργική εμπειρία. Όταν η ομιλία υποκαθιστά την πράξη. Όταν η φωτογραφία από το συνέδριο γίνεται πιο σημαντική από το περιεχόμενο της ομιλίας.
Σε αυτό το σύστημα δεν συμμετέχουν μόνο οι γιατροί. Συμμετέχει και η βιομηχανία: εταιρείες εργαλείων, υλικών, τεχνολογικών συστημάτων, πλεγμάτων, ρομποτικών ή ενδοσκοπικών πλατφορμών, ενεργειακών πηγών και ιατροτεχνολογικών προϊόντων. Η συνεργασία της ιατρικής με τη βιομηχανία είναι αναγκαία όταν είναι διαφανής, ελεγχόμενη και υπηρετεί την πρόοδο. Χωρίς τεχνολογική εξέλιξη, η χειρουργική δεν θα είχε προχωρήσει.
Όμως υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη θεμιτή επιστημονική συνεργασία και στην καθοδήγηση της ιατρικής προβολής από εμπορικά συμφέροντα. Όταν η χορηγία καθορίζει έμμεσα ποιος θα μιλήσει, ποια τεχνική θα προβληθεί, ποιο υλικό θα εμφανιστεί ως σχεδόν αναντικατάστατο και ποια τεχνολογία θα παρουσιαστεί ως μονόδρομος, τότε η επιστημονική ενημέρωση χάνει την καθαρότητά της.
Η χειρουργική εκπαίδευση δεν πρέπει να γίνεται προέκταση του marketing των εργαλείων. Η επιστημονική εκδήλωση δεν πρέπει να γίνεται σκηνικό εμπορικής επιρροής. Και ο χειρουργός δεν πρέπει να μετατρέπεται σε φορέα προβολής υλικών, συστημάτων ή εταιρικών αφηγημάτων.
Η χειρουργική εκπαίδευση δεν πρέπει να γίνεται προέκταση του marketing των εργαλείων.
Η αληθινή επιστημονική προσφορά δεν μετριέται με τον αριθμό των συνεδρίων, των πάνελ, των τίτλων και των φωτογραφιών. Μετριέται με το αν αυτό που λέγεται αλλάζει πραγματικά την κλινική σκέψη, βελτιώνει την ασφάλεια του ασθενούς, εκπαιδεύει ουσιαστικά τον νέο γιατρό και παράγει καλύτερη χειρουργική πράξη.
Όταν όμως λέγονται διαρκώς τα ίδια και τα ίδια, από τους ίδιους και τους ίδιους, με τις ίδιες γενικόλογες βεβαιότητες, τότε η επιστημονική εκδήλωση παύει να είναι πρόοδος και γίνεται τελετουργία αυτοεπιβεβαίωσης.
Η ιατρική κοινότητα χρειάζεται συνέδρια. Χρειάζεται εταιρείες. Χρειάζεται εκπαίδευση. Χρειάζεται συνεργασία με την τεχνολογική πρόοδο. Αλλά χρειάζεται και μέτρο, διαφάνεια, ουσία και κριτική σκέψη.
Γιατί η επιστήμη δεν υπηρετείται από την υπερπαραγωγή παρουσιών. Υπηρετείται από την αλήθεια της γνώσης, την καθαρότητα των προθέσεων και την επιστροφή αυτής της γνώσης στον πραγματικό αποδέκτη της: τον ασθενή.
Η επιστήμη δεν υπηρετείται από την υπερπαραγωγή παρουσιών. Υπηρετείται από την αλήθεια της γνώσης.
Η τεχνολογία δεν χειρουργεί μόνη της
Ένα ακόμη πεδίο υπερβολής είναι η διαφήμιση της τεχνολογίας. Λαπαροσκοπική χειρουργική, ρομποτική χειρουργική, laser, ενδοσκοπικά συστήματα, σύγχρονα πλέγματα, ενεργειακές πηγές, τρισδιάστατη εικόνα, προηγμένα εργαλεία. Όλα αυτά είναι σημαντικά.
Η τεχνολογία έχει προσφέρει τεράστια πρόοδο στη χειρουργική. Μείωσε το τραύμα, βελτίωσε την ακρίβεια, διευκόλυνε την πρόσβαση σε δύσκολα ανατομικά πεδία και σε πολλές περιπτώσεις βοήθησε στην ταχύτερη αποκατάσταση.
Όμως η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον χειρουργό. Δεν παίρνει αποφάσεις. Δεν αξιολογεί σωστά την ένδειξη. Δεν αναλαμβάνει την ευθύνη της επιπλοκής. Δεν γνωρίζει πότε πρέπει να συνεχίσεις και πότε πρέπει να αλλάξεις στρατηγική. Δεν έχει χειρουργική κρίση.
Το ρομπότ δεν χειρουργεί μόνο του. Το laser δεν λύνει κάθε πρόβλημα. Η μικρή τομή δεν σημαίνει μικρή επέμβαση. Η ελάχιστα επεμβατική προσπέλαση δεν σημαίνει ελάχιστη σοβαρότητα.
Και η χρήση ενός σύγχρονου εργαλείου δεν καθιστά αυτομάτως κάποιον καλύτερο χειρουργό.
Η τεχνολογία είναι μέσο. Όχι άλλοθι. Όχι διαφημιστικό φετίχ. Όχι υποκατάστατο εμπειρίας.
Ο έμπειρος χειρουργός χρησιμοποιεί την τεχνολογία όταν προσφέρει πραγματικό όφελος στον ασθενή. Ο επικοινωνιακός χειρουργός χρησιμοποιεί την τεχνολογία ως επιγραφή.
Η τεχνολογία είναι μέσο. Όχι άλλοθι. Όχι διαφημιστικό φετίχ. Όχι υποκατάστατο εμπειρίας.
Οι επικίνδυνες υποσχέσεις: «αναίμακτα», «ανώδυνα», «σε λίγες ώρες»
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η χρήση λέξεων όπως «αναίμακτο», «ανώδυνο», «χωρίς ταλαιπωρία», «επιστροφή άμεσα», «σε λίγες ώρες στο σπίτι», «χωρίς κίνδυνο». Αυτές οι φράσεις μπορεί να ακούγονται ελκυστικές, αλλά συχνά απλοποιούν υπερβολικά την πραγματικότητα.
Καμία χειρουργική πράξη δεν είναι απολύτως αναίμακτη. Καμία επέμβαση δεν είναι για όλους ανώδυνη. Καμία τεχνική δεν εξαλείφει πλήρως την πιθανότητα επιπλοκής. Καμία υπόσχεση γρήγορης επανόδου δεν μπορεί να δοθεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ασθενείς.
Άλλος είναι ο νέος, υγιής ασθενής με μικρή βουβωνοκήλη. Άλλος ο ηλικιωμένος με καρδιολογικό ιστορικό. Άλλος ο ασθενής με παχυσαρκία, σακχαρώδη διαβήτη ή προηγούμενα χειρουργεία. Άλλη η απλή χολολιθίαση. Άλλη η οξεία χολοκυστίτιδα. Άλλη η μικρή κύστη κόκκυγος. Άλλη η υποτροπή μετά από πολλαπλές επεμβάσεις. Άλλη η απλή διαφραγματοκήλη. Άλλη η μεγάλη παραοισοφαγική κήλη.
Η χειρουργική δεν επιτρέπεται να ισοπεδώνει αυτές τις διαφορές για χάρη της διαφήμισης.
Η σωστή ενημέρωση δεν τρομοκρατεί τον ασθενή, αλλά ούτε τον παραπλανά. Δεν του λέει «μην ανησυχείτε, είναι τίποτα». Του λέει: «Αυτή είναι η πάθησή σας, αυτές είναι οι επιλογές, αυτά είναι τα οφέλη, αυτοί είναι οι περιορισμοί, αυτό είναι το πιθανό πλάνο ανάρρωσης και αυτά είναι τα σημεία που πρέπει να προσέξουμε».
Αυτή είναι ιατρική. Τα υπόλοιπα είναι marketing.
Αυτή είναι ιατρική. Τα υπόλοιπα είναι marketing.
Η ταχύτητα δεν είναι πάντα ποιότητα
Στη σημερινή εποχή όλα πρέπει να είναι γρήγορα. Γρήγορη διάγνωση, γρήγορη επέμβαση, γρήγορη έξοδος, γρήγορη επιστροφή στη δουλειά, γρήγορη επανένταξη στην καθημερινότητα.
Η ταχύτητα έχει αξία όταν είναι αποτέλεσμα σωστής οργάνωσης, σύγχρονων πρωτοκόλλων, καλής τεχνικής και ασφαλούς μετεγχειρητικής παρακολούθησης. Δεν έχει αξία όταν μετατρέπεται σε διαφημιστικό επιχείρημα.
Η ολιγόωρη νοσηλεία μπορεί να είναι σωστή σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Δεν είναι όμως αυτοσκοπός. Η άμεση κινητοποίηση είναι επιθυμητή, αλλά δεν σημαίνει επιπόλαιη επιστροφή σε έντονη δραστηριότητα. Η γρήγορη επάνοδος είναι σημαντική, αλλά πρέπει να καθορίζεται από την επέμβαση, τον ασθενή και την ασφάλεια, όχι από την ανάγκη να φανεί εντυπωσιακό το αποτέλεσμα.
Ο σοβαρός χειρουργός δεν υπόσχεται το ταχύτερο. Υπόσχεται το ασφαλέστερο δυνατό, με βάση την πραγματική κατάσταση του ασθενούς.
Ο σοβαρός χειρουργός δεν υπόσχεται το ταχύτερο. Υπόσχεται το ασφαλέστερο δυνατό.
Η αυτοπροβολή ως σύμπτωμα ανασφάλειας
Η παρουσία ενός χειρουργού στο διαδίκτυο είναι σήμερα αναγκαία. Ο ασθενής αναζητά πληροφορίες, θέλει να γνωρίζει ποιος θα τον αναλάβει, ποια είναι η εμπειρία του, ποιες τεχνικές εφαρμόζει και πώς προσεγγίζει την πάθηση. Αυτό είναι θεμιτό.
Άλλο, όμως, η παρουσία και άλλο η υπερπροβολή. Άλλο η ενημέρωση και άλλο η κατασκευή προσωπικού μύθου. Άλλο η παρουσίαση έργου και άλλο η συνεχής αυτοανακήρυξη σε «κορυφαίο», «πρωτοπόρο», «ειδικότερο», «μοναδικό» ή «πιο έμπειρο».
Η υπερβολική αυτοπροβολή πολλές φορές δεν δείχνει δύναμη. Δείχνει ανασφάλεια. Δείχνει ανάγκη επικράτησης στην εικόνα, όχι απαραίτητα στην ουσία. Δείχνει προσπάθεια να κερδηθεί ο ασθενής πριν ακόμη γίνει ιατρική αξιολόγηση.
Ο χειρουργός δεν πρέπει να χρειάζεται να φωνάζει για να αποδείξει την αξία του. Η αξία του φαίνεται στη διαδρομή του, στην εμπιστοσύνη των ασθενών, στη συνέπεια της πρακτικής του, στη σοβαρότητα του λόγου του και στην ικανότητά του να γνωρίζει όχι μόνο πότε πρέπει να χειρουργήσει, αλλά και πότε δεν πρέπει.
Ο χειρουργός δεν πρέπει να χρειάζεται να φωνάζει για να αποδείξει την αξία του.
Ο παλαιότερος χειρουργός απέναντι στον θόρυβο
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο παλαιότερος και έμπειρος χειρουργός βρίσκεται μπροστά σε ένα ιδιαίτερο δίλημμα. Από τη μία, δεν μπορεί να αγνοήσει την εποχή του. Οφείλει να επικοινωνεί, να ενημερώνει, να είναι παρών, να εξηγεί με σαφήνεια το αντικείμενό του και να χρησιμοποιεί τα σύγχρονα μέσα.
Από την άλλη, δεν πρέπει να παρασυρθεί σε έναν αγώνα εντυπώσεων που δεν του ταιριάζει.
Η εμπειρία δεν χρειάζεται κραυγή. Χρειάζεται λόγο καθαρό, τεκμηριωμένο και θαρραλέο. Ο παλαιότερος χειρουργός δεν πρέπει να υποχωρεί μπροστά στον θόρυβο της υπερδιαφήμισης. Δεν πρέπει όμως και να σιωπά. Γιατί η σιωπή αφήνει χώρο στην παραπληροφόρηση.
Η εμπειρία δεν χρειάζεται κραυγή. Χρειάζεται λόγο καθαρό, τεκμηριωμένο και θαρραλέο.
Ο ρόλος του σήμερα είναι διπλός: να χειρουργεί σωστά και να εκπαιδεύει το κοινό με ειλικρίνεια. Να υπενθυμίζει ότι η χειρουργική δεν είναι μόνο τεχνική, αλλά και κρίση. Δεν είναι μόνο πρόσβαση σε μηχανήματα, αλλά και εμπειρία στη διαχείριση του απρόβλεπτου. Δεν είναι μόνο μικρή τομή, αλλά σωστή απόφαση.
Ο έμπειρος χειρουργός πρέπει να σταθεί απέναντι στην υπερβολή χωρίς κομπλεξισμό, αλλά και χωρίς αδράνεια. Να μιλήσει. Να διορθώσει. Να βάλει όρια. Να προστατεύσει τον ασθενή από το εύκολο αφήγημα.
Τι πρέπει να ζητά ο ασθενής
Ο ασθενής έχει δικαίωμα να ρωτά. Και πρέπει να ρωτά. Όχι μόνο «ποια τεχνική θα κάνετε;», αλλά και:
- Γιατί αυτή η τεχνική είναι κατάλληλη για μένα;
- Υπάρχει εναλλακτική;
- Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
- Τι γίνεται αν η επέμβαση δεν εξελιχθεί όπως αναμένεται;
- Πόσο ρεαλιστικός είναι ο χρόνος ανάρρωσης;
- Τι σημαίνει πραγματικά “ελάχιστα επεμβατικό” στη δική μου περίπτωση;
- Ποια είναι η εμπειρία σας σε αυτή την επέμβαση;
- Τι πρέπει να προσέξω μετά;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν ενοχλούν τον σοβαρό χειρουργό. Αντιθέτως, τον βοηθούν να ενημερώσει σωστά. Ενοχλούν μόνο εκείνον που έχει χτίσει την επικοινωνία του πάνω στην απλοποίηση και στο εντυπωσιακό σύνθημα.
Οι ερωτήσεις του ασθενούς δεν ενοχλούν τον σοβαρό χειρουργό. Τον βοηθούν να ενημερώσει σωστά.
Να επιστρέψουμε στη σοβαρότητα
Η χειρουργική δεν χρειάζεται λιγότερη τεχνολογία. Χρειάζεται περισσότερη αλήθεια. Δεν χρειάζεται λιγότερη ενημέρωση. Χρειάζεται καλύτερη ενημέρωση. Δεν χρειάζεται να κρυφτεί από το διαδίκτυο. Χρειάζεται να σταθεί μέσα σε αυτό με σοβαρότητα.
Οι ασθενείς δεν είναι κοινό διαφήμισης. Είναι άνθρωποι που εμπιστεύονται το σώμα τους, την αγωνία τους και πολλές φορές τη ζωή τους σε έναν γιατρό. Αυτή η σχέση δεν μπορεί να χτίζεται πάνω σε υπερβολές, τίτλους χωρίς ουσία, φωτογραφίες εντυπωσιασμού, τεχνολογικά συνθήματα και υποσχέσεις που κανείς σοβαρός χειρουργός δεν μπορεί να εγγυηθεί απόλυτα.
Η ιατρική αξιοπιστία δεν είναι θέμα προβολής. Είναι θέμα συνέπειας.
Και η χειρουργική, όσο και αν αλλάζει η εποχή, παραμένει κάτι πολύ πιο βαθύ από ένα καλοστημένο προφίλ. Παραμένει τέχνη, επιστήμη, ευθύνη και ήθος.
Όποιος το ξεχνά αυτό, δεν κάνει απλώς κακή διαφήμιση. Κάνει κακή υπηρεσία στην ίδια την ιατρική.
Η ιατρική αξιοπιστία δεν είναι θέμα προβολής. Είναι θέμα συνέπειας.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 30/06/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
