Οι οδηγίες της American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) 2023 για τη ραγάδα πρωκτού αποτελούν μία από τις βασικές σύγχρονες επιστημονικές αναφορές για τη διάγνωση και τη θεραπεία της πάθησης. Η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια για όλους, αλλά εξαρτάται από το αν η ραγάδα είναι οξεία ή χρόνια, τη διάρκεια των συμπτωμάτων, την ανταπόκριση στην προηγούμενη θεραπεία και τη λειτουργία των σφιγκτήρων.
Η έκδοση του 2023 παραμένει η τρέχουσα επίσημη Clinical Practice Guideline της ASCRS κατά την τελευταία ιατρική αναθεώρηση της παρούσας σελίδας, τον Αύγουστο του 2026. Οι οδηγίες δεν προτείνουν μία θεραπεία για όλους. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το αν η ραγάδα είναι οξεία ή χρόνια, τη διάρκεια των συμπτωμάτων, την ανταπόκριση στην προηγούμενη θεραπεία και τη λειτουργία των σφιγκτήρων.
Οι οδηγίες ASCRS παρουσιάζουν το επιστημονικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της ραγάδας. Για συνολική ενημέρωση σχετικά με τα συμπτώματα, τα αίτια, τη διάγνωση, την οξεία και χρόνια ραγάδα και τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, διαβάστε τη βασική σελίδα για τη ραγάδα πρωκτού .
Γιατί πονάει τόσο η ραγάδα πρωκτού;
Η ραγάδα πρωκτού είναι μία μικρή σχισμή στο τοίχωμα του πρωκτικού σωλήνα, η οποία συνήθως προκαλεί έντονο πόνο κατά και μετά την κένωση και μπορεί να συνοδεύεται από μικρή ποσότητα ζωηρού κόκκινου αίματος.
Ένας σημαντικός μηχανισμός που μπορεί να συντηρεί τη χρόνια ραγάδα είναι ο σπασμός του έσω σφιγκτήρα.
Ο πόνος προκαλεί αύξηση του μυϊκού τόνου, η αυξημένη πίεση μπορεί να μειώσει την αιμάτωση της περιοχής και η μειωμένη αιμάτωση δυσκολεύει την επούλωση. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος:
πόνος → σπασμός → μειωμένη αιμάτωση → καθυστέρηση επούλωσης → νέος πόνος.
Γι’ αυτό αρκετές από τις θεραπείες της χρόνιας ραγάδας αποσκοπούν στη μείωση του τόνου του έσω σφιγκτήρα, ώστε να βελτιωθεί η αιμάτωση και να δοθεί στη ραγάδα η δυνατότητα να επουλωθεί.
Τι προτείνουν οι οδηγίες ASCRS για τη ραγάδα πρωκτού;
Η αντιμετώπιση γίνεται συνήθως κλιμακωτά, ξεκινώντας από απλούστερες συντηρητικές παρεμβάσεις και προχωρώντας, όταν υπάρχει ένδειξη, σε πιο στοχευμένες φαρμακευτικές ή χειρουργικές θεραπείες.
1. Συντηρητική αντιμετώπιση της οξείας ραγάδας
Στην πρόσφατη ή οξεία ραγάδα, η αρχική αντιμετώπιση επικεντρώνεται κυρίως στη ρύθμιση των κενώσεων.
Βασικά μέτρα είναι:
- συνολική πρόσληψη περίπου 25–35 g φυτικών ινών ημερησίως
- επαρκής πρόσληψη υγρών
- μαλακές αλλά σχηματισμένες κενώσεις
- αποφυγή έντονης προσπάθειας στην τουαλέτα
- κατάλληλη αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας
- αντιμετώπιση συχνών υδαρών κενώσεων ή διάρροιας, όταν υπάρχουν
- χλιαρά καθιστικά λουτρά για ανακούφιση από τον πόνο και χαλάρωση της περιοχής.
Οι περισσότερες οξείες ραγάδες δεν χρειάζονται χειρουργική επέμβαση. Η σωστή ρύθμιση των κενώσεων αποτελεί επίσης απαραίτητη βάση ακόμη και όταν χρειαστούν άλλες θεραπείες.
2. Τοπική φαρμακευτική θεραπεία
Όταν η ραγάδα επιμένει ή έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά χρονιότητας, μπορεί να χρησιμοποιηθούν φάρμακα που μειώνουν προσωρινά τον τόνο του έσω σφιγκτήρα.
Οι βασικές επιλογές περιλαμβάνουν:
Νιτρικά: μπορούν να μειώσουν την πίεση του έσω σφιγκτήρα και να διευκολύνουν την επούλωση, αλλά οι κεφαλαλγίες αποτελούν συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια.
Τοπικοί ανταγωνιστές διαύλων ασβεστίου, όπως diltiazem ή nifedipine: παρουσιάζουν συγκρίσιμη αποτελεσματικότητα με τα νιτρικά, με συνήθως καλύτερη ανεκτικότητα, και αποτελούν σημαντική επιλογή στη θεραπεία της χρόνιας ραγάδας.
Η κατάλληλη θεραπεία και η διάρκειά της πρέπει να καθορίζονται εξατομικευμένα και όχι μόνο από τη διάρκεια των συμπτωμάτων.
3. Έγχυση βοτουλινικής τοξίνης
Η έγχυση βοτουλινικής τοξίνης προκαλεί προσωρινή χαλάρωση του έσω σφιγκτήρα και μπορεί να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να επουλωθεί η ραγάδα.
Σύμφωνα με τις οδηγίες ASCRS, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένους ασθενείς με χρόνια ραγάδα, τόσο ως θεραπευτική επιλογή συγκρίσιμη με ορισμένες τοπικές θεραπείες όσο και μετά από ανεπαρκή ανταπόκριση σε προηγούμενη φαρμακευτική αγωγή.
Δεν αποτελεί απαραίτητα το επόμενο βήμα για κάθε ασθενή. Η επιλογή εξαρτάται από την κλινική εικόνα, την προηγούμενη θεραπεία και παράγοντες που επηρεάζουν τη λειτουργία των σφιγκτήρων.
4. Πλάγια έσω σφιγκτηροτομή (LIS)
Η πλάγια έσω σφιγκτηροτομή – Lateral Internal Sphincterotomy (LIS) αποτελεί την αποτελεσματικότερη χειρουργική θεραπεία της χρόνιας ραγάδας σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.
Η επέμβαση μειώνει ελεγχόμενα τον αυξημένο τόνο του έσω σφιγκτήρα, διακόπτοντας τον φαύλο κύκλο σπασμού και μειωμένης αιμάτωσης.
Η LIS δεν αφορά αποκλειστικά ασθενείς στους οποίους έχουν αποτύχει όλες οι άλλες θεραπείες. Οι οδηγίες ASCRS αναφέρουν ότι μπορεί να εξεταστεί ακόμη και ως αρχική θεραπευτική επιλογή σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς με χρόνια ραγάδα και χωρίς προϋπάρχουσα διαταραχή εγκράτειας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι η πρώτη επιλογή για όλους.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ασθενείς με:
- προϋπάρχουσα διαταραχή εγκράτειας
- προηγούμενη μαιευτική κάκωση του σφιγκτήρα
- προηγούμενες επεμβάσεις στην περιοχή
- γνωστή βλάβη του σφιγκτήρα
- φλεγμονώδη νόσο του εντέρου
- άλλους παράγοντες που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο διαταραχής της εγκράτειας.
Τι είναι η tailored LIS;
Στην tailored LIS η έκταση της διατομής του έσω σφιγκτήρα προσαρμόζεται στο μήκος της ραγάδας και δεν επεκτείνεται συστηματικά περισσότερο από όσο απαιτείται.
Η προσέγγιση αυτή επιδιώκει να διατηρήσει την υψηλή αποτελεσματικότητα της επέμβασης, περιορίζοντας ταυτόχρονα την επίδραση στη λειτουργία του σφιγκτήρα.
Η επιλογή της τεχνικής πρέπει να βασίζεται στην κλινική εξέταση, στο ιστορικό του ασθενούς και στην εκτίμηση της εγκράτειας πριν από την επέμβαση.
Υπάρχει κίνδυνος διαταραχής της εγκράτειας μετά από LIS;
Η LIS είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική, αλλά η επέμβαση αφορά τον έσω σφιγκτήρα και επομένως η πιθανή επίδραση στην εγκράτεια πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.
Δεν είναι σωστό να χρησιμοποιείται ένας ενιαίος αριθμός κινδύνου για όλους τους ασθενείς, επειδή τα αποτελέσματα εξαρτώνται από:
- την επιλογή του ασθενούς
- την έκταση της σφιγκτηροτομής
- την τεχνική
- προϋπάρχοντα προβλήματα εγκράτειας
- προηγούμενες μαιευτικές ή χειρουργικές κακώσεις του σφιγκτήρα.
Γι’ αυτό η εξατομικευμένη επιλογή ασθενούς και τεχνικής έχει ιδιαίτερη σημασία πριν από οποιαδήποτε επέμβαση.
5. Εναλλακτικές επιλογές σε ειδικές περιπτώσεις
Σε ασθενείς στους οποίους η διατομή του έσω σφιγκτήρα δεν θεωρείται κατάλληλη, μπορούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις να εξεταστούν σφιγκτηροδιατηρητικές τεχνικές, όπως advancement flap.
Τέτοιες επιλογές έχουν ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος διαταραχής της εγκράτειας.
Η επιλογή δεν γίνεται με βάση μία γενική «καλύτερη τεχνική», αλλά σύμφωνα με:
- τα χαρακτηριστικά της ραγάδας
- τον τόνο του σφιγκτήρα
- το ιστορικό του ασθενούς
- προηγούμενες θεραπείες
- τον κίνδυνο διαταραχής της εγκράτειας.
Τι να περιμένετε από την ανάρρωση;
Η βελτίωση του πόνου δεν είναι το ίδιο με την πλήρη επούλωση.
Με τη σωστή συντηρητική ή φαρμακευτική θεραπεία, ο πόνος μπορεί να αρχίσει να υποχωρεί αρκετά νωρίτερα από την ολοκλήρωση της επούλωσης.
Μετά από χειρουργική θεραπεία, πολλοί ασθενείς μπορούν επίσης να επιστρέψουν σχετικά σύντομα στις καθημερινές δραστηριότητές τους, αλλά η περιοχή συνεχίζει να επουλώνεται για αρκετές εβδομάδες.
Η πλήρης επούλωση μπορεί να χρειαστεί περίπου 6–12 εβδομάδες, είτε η θεραπεία είναι συντηρητική είτε χειρουργική.
Για τον λόγο αυτό οι σωστές συνήθειες του εντέρου —μαλακές κενώσεις, φυτικές ίνες, επαρκή υγρά και αποφυγή έντονης πίεσης— πρέπει να συνεχίζονται ακόμη και όταν ο πόνος έχει υποχωρήσει.
Πότε χρειάζεται επανεκτίμηση;
Μία ραγάδα που δεν ανταποκρίνεται στη συντηρητική θεραπεία πρέπει να επανεξετάζεται.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν:
- ο πόνος ή η αιμορραγία επιμένουν
- δεν υπάρχει σταδιακή βελτίωση
- η ραγάδα υποτροπιάζει συχνά
- υπάρχουν πολλαπλές ραγάδες
- η βλάβη βρίσκεται εκτός της συνήθους μέσης γραμμής
- υπάρχει πυρετός, έκκριση ή σημαντικό πρήξιμο
- υπάρχουν άλλα συμπτώματα από το έντερο.
Οι άτυπες ή μη επουλούμενες ραγάδες μπορεί σπανιότερα να σχετίζονται με άλλες παθήσεις και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται επανειλημμένα ως μία απλή πρωτοπαθής ραγάδα χωρίς νέα αξιολόγηση.
Τι πρέπει να κρατήσουμε από τις οδηγίες ASCRS;
Οι σύγχρονες οδηγίες δεν υποστηρίζουν μία μοναδική θεραπεία για όλους τους ασθενείς.
Η βασική θεραπευτική λογική είναι:
Οξεία ραγάδα → σωστή ρύθμιση των κενώσεων και συντηρητική αντιμετώπιση.
Επίμονη ή χρόνια ραγάδα → θεραπεία που μειώνει τον σπασμό του έσω σφιγκτήρα και διευκολύνει την επούλωση.
Επιλεγμένη χρόνια ραγάδα → εξατομικευμένη επιλογή μεταξύ φαρμακευτικών, ενέσιμων και χειρουργικών θεραπειών.
LIS → ιδιαίτερα αποτελεσματική χειρουργική θεραπεία, αλλά απαιτεί σωστή επιλογή ασθενούς και εκτίμηση του κινδύνου για την εγκράτεια.
Σημαντική υπενθύμιση
Οι κατευθυντήριες οδηγίες αποτελούν επιστημονικό πλαίσιο λήψης αποφάσεων και όχι αυτόματο θεραπευτικό πρωτόκολλο για κάθε ασθενή.
Η τελική επιλογή θεραπείας πρέπει να γίνεται μετά από κλινική εξέταση και να λαμβάνει υπόψη τη διάρκεια και τα χαρακτηριστικά της ραγάδας, τις προηγούμενες θεραπείες, την κατάσταση των σφιγκτήρων, τυχόν προϋπάρχον πρόβλημα εγκράτειας και τις ανάγκες του συγκεκριμένου ασθενούς.
Επιλεγμένες επιστημονικές πηγές
Davids JS, Hawkins AT, Bhama AR, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Anal Fissures. Diseases of the Colon & Rectum. 2023;66(2):190–199. DOI: 10.1097/DCR.0000000000002664.
American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS). Management of Anal Fissures – Clinical Practice Guideline, 2023.
Cross KLR et al. The Association of Coloproctology of Great Britain and Ireland guideline on the management of anal fissure. Colorectal Disease. 2023.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 11/08/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
