Η αλιθιασική χολοκυστίτιδα (acute acalculous cholecystitis) είναι οξεία φλεγμονή της χοληδόχου κύστης χωρίς πέτρες. Είναι σαφώς λιγότερο συχνή από την «κλασική» λιθιασική χολοκυστίτιδα, αλλά θεωρείται πιο «ύπουλη» κλινικά, γιατί συχνά εμφανίζεται σε ασθενείς που ήδη είναι καταβεβλημένοι ή νοσηλεύονται (π.χ. σε ΜΕΘ) και τα σημεία μπορεί να μην είναι τόσο τυπικά.
(Το κείμενο είναι γραμμένο με επιστημονική ακρίβεια αλλά σε ανθρώπινη, κατανοητή γλώσσα.)
Πώς «γίνεται» χολοκυστίτιδα χωρίς πέτρες;
Στην αλιθιασική χολοκυστίτιδα, το πρόβλημα συνήθως δεν είναι ότι «κάτι έφραξε από πέτρα», αλλά ένας συνδυασμός μηχανισμών όπως:
- Στάση της χολής (η χοληδόχος δεν αδειάζει καλά)
- Διάταση της χοληδόχου
- Μειωμένη αιμάτωση/ισχαιμία του τοιχώματος
- Φλεγμονή και πιθανή επιμόλυνση από μικρόβια
Γι’ αυτό και σχετίζεται συχνά με καταστάσεις «stress» του οργανισμού και υποάρδευσης.
Μπορείτε να διαβάσετε για την χολολθίαση και χολοκυστίτιδα στο ειδικό άρθρο μου.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Η αλιθιασική χολοκυστίτιδα εμφανίζεται πιο συχνά σε βαρέως πάσχοντες ή σε συγκεκριμένα πλαίσια, όπως:
- Σήψη, πολυοργανική δυσλειτουργία, σοβαρή συστηματική φλεγμονή
- Μεγάλο τραύμα ή εγκαύματα
- Μεγάλα χειρουργεία (ιδίως σε βαριά νοσηρότητα)
- Παρατεταμένη νηστεία ή έλλειψη εντερικής σίτισης
- Ολική παρεντερική διατροφή (TPN)
- Αιμοδυναμική αστάθεια/αγγειοσυσπαστικά (χαμηλή αιμάτωση)
Αυτά τα risk factors περιγράφονται σταθερά στη σύγχρονη βιβλιογραφία.
Συμπτώματα: πώς εκδηλώνεται;
Σε έναν «τυπικό» ασθενή εκτός νοσοκομείου, μπορεί να θυμίζει οξεία χολοκυστίτιδα γενικά:
- πόνο στο δεξί άνω μέρος της κοιλιάς (δεξιό υποχόνδριο)
- πυρετό
- ναυτία/έμετο
- ευαισθησία στην ψηλάφηση (μερικές φορές θετικό Murphy)
Όμως σε ασθενείς ΜΕΘ ή βαριά καταβεβλημένους, τα σημεία μπορεί να είναι πιο άτυπα:
- ανεξήγητος πυρετός
- επιδείνωση φλεγμονωδών δεικτών
- σημεία σήψης χωρίς σαφή εστία
- κοιλιακή διάταση/δυσανεξία σίτισης
Αυτός είναι και ένας λόγος που η διάγνωση μπορεί να καθυστερήσει.
Διάγνωση: τι εξετάσεις βοηθούν;
Κλινική εικόνα και εργαστηριακά
Συνήθως υπάρχει φλεγμονή (λευκοκυττάρωση, CRP), ενώ οι ηπατικές δοκιμασίες μπορεί να είναι φυσιολογικές ή ήπια διαταραγμένες (δεν είναι «κανόνας» ότι θα ανέβουν πολύ).
Υπέρηχος άνω κοιλίας
Είναι συνήθως η πρώτη απεικόνιση. Ενδεικτικά ευρήματα:
- πάχυνση τοιχώματος χοληδόχου
- υγρό γύρω από τη χοληδόχο (pericholecystic fluid)
- διάταση, λάσπη (sludge)
- (σπανιότερα) αέρας/σημεία γάγγραινας
Αξονική (CT) / σπινθηρογράφημα (HIDA)
Η CT βοηθά πολύ όταν ο υπέρηχος δεν είναι διαγνωστικός ή όταν θέλουμε να δούμε επιπλοκές.
Βαρύτητα νόσου και «πλάνο»
Στην κλινική πράξη, η βαρύτητα (π.χ. παρουσία οργανικής δυσλειτουργίας) επηρεάζει άμεσα το πώς θα κινηθούμε (επείγουσα παροχέτευση vs χειρουργείο), όπως αποτυπώνεται και σε διεθνείς αλγόριθμους/οδηγίες.
Αντιμετώπιση: τι κάνουμε πρακτικά;
Η θεραπεία έχει δύο πυλώνες:
- Υποστήριξη + αντιβίωση
- Έλεγχο της εστίας (source control) – δηλαδή να «λύσουμε» τη φλεγμονή της χοληδόχου με παροχέτευση ή αφαίρεση.
1) Υποστηρικτική αγωγή και αντιβίωση
- ενυδάτωση, διόρθωση ηλεκτρολυτών
- αναλγησία/αντιεμετικά όπου χρειάζεται
- αντιβιοτική κάλυψη όταν υπάρχει υποψία βακτηριακής συμμετοχής ή σήψης (συχνό στη βαριά νόσο)
Η τάση στις οδηγίες για την αντιβίωση είναι να είναι στοχευμένη και όχι «ατελείωτη», ειδικά αφού γίνει σωστό source control. Για παράδειγμα, σε σοβαρή οξεία χολοκυστίτιδα μετά από επέμβαση, αναφέρεται συχνά διάρκεια έως περίπου 4 ημέρες (με βάση κλινική ανταπόκριση), ενώ σε ήπια/μέτρια δεν συστήνονται παρατεταμένες μετεγχειρητικές αγωγές.
(Το ακριβές σχήμα/διάρκεια εξαρτάται από βαρύτητα, καλλιέργειες, νεφρική λειτουργία, τοπική μικροβιακή αντοχή κ.λπ.)
2) Source control: παροχέτευση ή χειρουργείο;
Α. Πρώιμη λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή (όταν είναι ασφαλές)
Όταν ο ασθενής είναι αιμοδυναμικά σταθερός και μπορεί να χειρουργηθεί με αποδεκτό κίνδυνο, η χολοκυστεκτομή είναι η οριστική λύση. Σε γενικές κατευθύνσεις για οξεία χολοκυστίτιδα, η πρώιμη λαπαροσκοπική αντιμετώπιση υποστηρίζεται ως στάνταρ όταν είναι εφικτή.
Β. Διαδερμική χολοκυστοστομία (Percutaneous cholecystostomy) / παροχέτευση χοληδόχου
Σε πολλούς ασθενείς με αλιθιασική χολοκυστίτιδα, ειδικά στη ΜΕΘ, ο χειρουργικός κίνδυνος είναι υψηλός. Εκεί συχνά προτιμάται ως πρώτο βήμα η παροχέτευση της χοληδόχου (συνήθως διαδερμικά, υπό υπερηχογραφική/ακτινολογική καθοδήγηση), ώστε:
- να πέσει γρήγορα το «φορτίο» της φλεγμονής,
- να ελεγχθεί η σήψη,
- και να κερδίσουμε χρόνο μέχρι να σταθεροποιηθεί ο ασθενής.
Οι αλγόριθμοι των Tokyo Guidelines και άλλες διεθνείς οδηγίες περιλαμβάνουν την παροχέτευση ως επιλογή σε ασθενείς υψηλού κινδύνου/βαριάς νόσου ή όταν δεν υπάρχει ανταπόκριση στη συντηρητική αγωγή.
Γ. Τι γίνεται μετά την παροχέτευση;
Μετά από κλινική βελτίωση, υπάρχουν δύο δρόμοι (ανάλογα με τον ασθενή):
- Διατήρηση του καθετήρα για ένα διάστημα και σχεδιασμός «διαστηματικής» χολοκυστεκτομής όταν οι συνθήκες γίνουν ασφαλείς, ή
- Σε επιλεγμένους πολύ υψηλού κινδύνου ασθενείς, εξατομικευμένο πλάνο (μερικές φορές η παροχέτευση λειτουργεί ως κύρια λύση, αλλά δεν είναι «μία λύση για όλους»).
Γιατί μας νοιάζει η έγκαιρη αντιμετώπιση;
Η αλιθιασική χολοκυστίτιδα έχει αυξημένη πιθανότητα να εξελιχθεί σε:
- γάγγραινα της χοληδόχου
- διάτρηση
- γενικευμένη περιτονίτιδα/σηπτικό shock
ειδικά όταν υπάρχει καθυστέρηση στη διάγνωση ή όταν ο ασθενής είναι ήδη βαριά πάσχων.
Πότε είναι «καμπανάκι» (red flags);
Ζητήστε άμεση ιατρική εκτίμηση/ΤΕΠ όταν υπάρχει:
- έντονος πόνος δεξιά πάνω στην κοιλιά με πυρετό
- σύγχυση/υπνηλία, αδυναμία, χαμηλή πίεση
- εμμένουσα ταχυκαρδία, ρίγος
- επιδείνωση φλεγμονωδών δεικτών ή εικόνα σήψης χωρίς άλλη εστία
- σε νοσηλευόμενο/ΜΕΘ: «ανεξήγητος» πυρετός που δεν εξηγείται αλλιώς
Μικρή αλλά σημαντική διευκρίνιση
Το παραπάνω είναι ενημερωτικό κείμενο. Η αλιθιασική χολοκυστίτιδα είναι κατάσταση που συχνά απαιτεί νοσοκομειακή και εξατομικευμένη αντιμετώπιση (και οι αποφάσεις επηρεάζονται από τη βαρύτητα, τη συνολική κατάσταση και το αν υπάρχει οργανική δυσλειτουργία).
FAQ – Συχνές ερωτήσεις
1) Τι είναι η αλιθιασική χολοκυστίτιδα;
Είναι οξεία φλεγμονή της χοληδόχου κύστης χωρίς να υπάρχουν πέτρες. Συχνά σχετίζεται με στάση χολής και μειωμένη αιμάτωση του τοιχώματος της χοληδόχου, ιδιαίτερα σε βαρέως πάσχοντες.
2) Ποια συμπτώματα κάνει;
Μπορεί να προκαλέσει πόνο στο δεξιό υποχόνδριο, πυρετό, ναυτία/έμετο. Σε νοσηλευόμενους ή καταβεβλημένους ασθενείς μπορεί να εμφανιστεί άτυπα, π.χ. ως ανεξήγητος πυρετός ή σημεία σήψης.
3) Ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν περισσότερο;
Πιο συχνά εμφανίζεται σε βαρέως πάσχοντες (σήψη, πολυτραυματία, εγκαύματα), μετά από μεγάλα χειρουργεία, σε παρατεταμένη νηστεία ή παρεντερική διατροφή και γενικά σε καταστάσεις αιμοδυναμικής αστάθειας.
4) Πώς γίνεται η διάγνωση;
Με κλινική εκτίμηση, εργαστηριακούς δείκτες φλεγμονής και απεικόνιση. Ο υπέρηχος είναι συνήθως η πρώτη εξέταση (πάχυνση τοιχώματος, υγρό γύρω από τη χοληδόχο, διάταση/λάσπη). Αν χρειαστεί, βοηθούν αξονική ή HIDA.
5) Πώς αντιμετωπίζεται; Χρειάζεται πάντα χειρουργείο;
Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει υποστήριξη, αντιβίωση όταν ενδείκνυται και έλεγχο της εστίας. Αν ο ασθενής είναι κατάλληλος, γίνεται λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή. Σε υψηλού κινδύνου/ασταθείς ασθενείς μπορεί να προηγηθεί διαδερμική χολοκυστοστομία (παροχέτευση) και το οριστικό χειρουργείο να προγραμματιστεί αργότερα, όταν σταθεροποιηθεί.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 12/01/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
