Η ραγάδα πρωκτού είναι μια μικρή ρωγμή/έλκος στον πρωκτικό σωλήνα που προκαλεί έντονο πόνο στην κένωση και συχνά λίγο αίμα στο χαρτί. Όταν η ραγάδα γίνει χρόνια, ο πόνος συντηρεί έναν φαύλο κύκλο σπασμού του έσω σφιγκτήρα → μειωμένη αιμάτωση → αργή επούλωση. Η έσω πλάγια σφιγκτηροτομή (Lateral Internal Sphincterotomy – LIS) στοχεύει ακριβώς σε αυτόν τον μηχανισμό: χαλαρώνει ελεγχόμενα τον έσω σφιγκτήρα, μειώνει τον σπασμό και διευκολύνει την επούλωση.
Για το πλήρες “βασικό” περιεχόμενο γιά την ραγάδα πρωκτού(αιτίες, διάγνωση, συντηρητική αγωγή, συνολικό πλάνο) παραπέμπουμε στην σελίδα μας.
Πότε μιλάμε για «χρόνια» ραγάδα
Στην πράξη, “χρόνια” θεωρείται όταν τα συμπτώματα επιμένουν πάνω από ~6 εβδομάδες ή όταν υπάρχουν στοιχεία χρονιότητας (π.χ. δερματικό “sentinel tag”, υπερτροφική θηλή, ινώδης βάση). Σε αυτές τις περιπτώσεις οι πιθανότητες αυτόματης ίασης μειώνονται και η αντιμετώπιση συχνά χρειάζεται κλιμάκωση.
Τι είναι η έσω πλάγια σφιγκτηροτομή (LIS)
Η LIS είναι μια μικρή επέμβαση όπου γίνεται ελεγχόμενη διατομή τμήματος του έσω πρωκτικού σφιγκτήρα (του “ακούσιου” μυός που κρατά τον βασικό τόνο). Δεν στοχεύει να “καταστρέψει” τον σφιγκτήρα, αλλά να μειώσει τον υπερτονισμό ώστε να αποκατασταθεί η αιμάτωση και να επουλωθεί η ραγάδα.
Open ή closed τεχνική
Υπάρχουν παραλλαγές (open/closed). Στην καθημερινή πράξη, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η σωστή ένδειξη και η έκταση της διατομής (βλ. “tailored LIS” παρακάτω), όχι μόνο το “open vs closed”.
Πότε προτείνεται (ενδείξεις)
Σύμφωνα με σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, η LIS εξετάζεται κυρίως όταν:
- πρόκειται για χρόνια ραγάδα,
- έχουν δοκιμαστεί (ή δεν είναι επαρκείς) συντηρητικά/φαρμακευτικά μέτρα (π.χ. ρύθμιση κένωσης, τοπικές θεραπείες),
- ο πόνος/σπασμός επιμένουν και επηρεάζουν έντονα την καθημερινότητα.
Η ASCRS αναφέρει ότι η LIS μπορεί να προσφερθεί και σε επιλεγμένους ασθενείς ακόμη και “πρώιμα” (σε ειδικές περιπτώσεις), αλλά γενικά η λογική είναι κλιμακωτή θεραπεία.
Αποτελεσματικότητα: γιατί θεωρείται “gold standard” στη χρόνια ραγάδα
Η LIS έχει τεκμηριωθεί ως μία από τις πιο αποτελεσματικές οριστικές θεραπείες για χρόνια ραγάδα, με υψηλά ποσοστά επούλωσης σε κλινικές μελέτες/ανασκοπήσεις (με διαφορές ανά μελέτη).
Το βασικό ερώτημα: «Κάνει ακράτεια;»
Η LIS μπορεί να προκαλέσει διαταραχές εγκράτειας, αλλά χρειάζεται σωστή ερμηνεία: πολλές μελέτες καταγράφουν και ήπιες μορφές (αέρια/ελαφρύ λέρωμα) ως “incontinence”, γι’ αυτό τα ποσοστά ποικίλλουν.
Τι δείχνουν τα μακροχρόνια δεδομένα
Σε συστηματική ανασκόπηση με παρακολούθηση ≥2 ετών, αναφέρεται συνολικό “continence disturbance” περίπου 14%, όμως το μεγαλύτερο μέρος αφορά ακράτεια αερίων ή ήπιο λέρωμα (soiling), ενώ η σημαντική απώλεια υγρών/στερεών κοπράνων είναι πολύ σπανιότερη.
Οι οδηγίες της ASCRS επίσης τονίζουν ότι υπάρχει ετερογένεια στα δεδομένα και ότι η LIS είναι αποτελεσματική, με το ρίσκο εγκράτειας να απαιτεί εξατομίκευση.
Τι είναι το soiling (και γιατί δεν είναι το ίδιο με “βαριά” ακράτεια)
Soiling = μικρό “λέρωμα”/ίχνη στο εσώρουχο (smearing), υγρασία ή μικρή διαρροή βλέννας/κοπρανώδους υλικού, χωρίς κανονική ακούσια κένωση.
Στην πράξη είναι μια ήπια μορφή διαταραχής εγκράτειας και συχνά βελτιώνεται με χρόνο και σωστή υποστήριξη (ρύθμιση κοπράνων, υγιεινή, ενδυνάμωση).
Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο διαταραχών εγκράτειας
Η LIS θέλει ιδιαίτερη προσοχή (ή άλλη στρατηγική) όταν υπάρχουν παράγοντες που “ευνοούν” ακράτεια, όπως:
- προϋπάρχουσα δυσκολία εγκράτειας (ακόμη και στα αέρια)
- ιστορικό μαιευτικού τραυματισμού/ρήξης σφιγκτήρα
- προηγούμενη πρωκτολογική χειρουργική ή γνωστή βλάβη σφιγκτήρων
- χρόνια διάρροια/νευρολογικές καταστάσεις/χαμηλός τόνος
“Tailored” (εξατομικευμένη) σφιγκτηροτομή: γιατί μειώνει το ρίσκο
Ένα κρίσιμο σημείο είναι η έκταση της διατομής. Οι σύγχρονες οδηγίες/αναφορές υποστηρίζουν ότι η tailored LIS (διατομή “όσο χρειάζεται”, συνήθως μέχρι το ύψος της κορυφής της ραγάδας και όχι τυπικά μέχρι τη dentate line) μπορεί να διατηρεί παρόμοια επούλωση με μειωμένες διαταραχές εγκράτειας σε σχέση με πιο εκτεταμένη διατομή.
Εναλλακτικές (ιδίως όταν θέλουμε να αποφύγουμε σφιγκτηροτομή)
Σε ασθενείς υψηλού κινδύνου ή όταν επιδιώκουμε “σφιγκτηρο-διατηρητική” προσέγγιση, χρησιμοποιούνται:
- φαρμακευτικές/τοπικές θεραπείες χάλασης σφιγκτήρα
- αφαλατοξινη (χημική χαλάρωση, αναστρέψιμη)
- flap/advancement τεχνικές σε επιλεγμένες χρόνιες ραγάδες
Οι κατευθυντήριες οδηγίες αναγνωρίζουν αυτές τις επιλογές ειδικά όταν το προφίλ κινδύνου δεν ευνοεί LIS.
Τι γίνεται αν εμφανιστεί soiling ή ήπια ακράτεια μετά από LIS;
Εδώ μπαίνει η “πρακτική” αντιμετώπιση που βοηθά σημαντικά:
1) Ρύθμιση κοπράνων (βασική προϋπόθεση)
- Αν υπάρχουν χαλαρά κόπρανα/διάρροια, αυξάνεται το soiling.
- Αν υπάρχει δυσκοιλιότητα, επιδεινώνεται ο πόνος και δυσκολεύει η επούλωση.
Η σωστή ισορροπία (ίνες, υγρά, ενίοτε ήπια σκευάσματα) είναι κρίσιμη.
2) «Γυμναστική» σφιγκτήρων: τι ακριβώς σημαίνει
Η λεγόμενη γυμναστική αφορά κυρίως:
- τον έξω σφιγκτήρα (εκούσιος μυς)
- και τους μύες του πυελικού εδάφους
και εφαρμόζεται ως pelvic floor muscle training (PFMT), συχνά με biofeedback. Δεν “γυμνάζουμε” άμεσα τον έσω σφιγκτήρα (είναι ακούσιος), αλλά βελτιώνουμε την εκούσια σύσπαση/αντοχή/συντονισμό, κάτι που μπορεί να μειώσει επεισόδια αερίων και soiling.
Τι προτείνουν οι οδηγίες: PFMT με ή χωρίς biofeedback μπορεί να συστηθεί ως συντηρητική θεραπεία για ακράτεια, ειδικά όταν τα απλά μέτρα δεν αρκούν.
Χρόνος: Συνήθως απαιτούνται εβδομάδες–μήνες συστηματικής εκπαίδευσης για να κριθεί αποτέλεσμα.
3) Πότε χρειάζεται πιο ειδικός έλεγχος
Αν υπάρχει απώλεια υγρών/στερεών κοπράνων, νυχτερινή διαρροή ή σημαντική επίπτωση στην ποιότητα ζωής, τότε χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση (π.χ. κλινική εξέταση ± ειδικές εξετάσεις όπου ενδείκνυται) και κλιμάκωση θεραπείας σύμφωνα με τις οδηγίες.
Με απλά λόγια (για τον ασθενή)
Η σφιγκτηροτομή είναι μια αποτελεσματική λύση για χρόνια ραγάδα, γιατί χαλαρώνει τον μυ που είναι μόνιμα “σφιγμένος” και επιτρέπει να επουλωθεί η πληγή. Το βασικό ρίσκο είναι μια ήπια ενόχληση στην εγκράτεια (συχνότερα αέρια ή soiling, δηλαδή μικρό λέρωμα), που συνήθως αντιμετωπίζεται με σωστή ρύθμιση κένωσης και, όταν χρειάζεται, με ασκήσεις πυελικού εδάφους/έξω σφιγκτήρα και biofeedback.
Pelvic Floor Muscle Training (PFMT)
Το Pelvic Floor Muscle Training (PFMT) είναι η συστηματική εκγύμναση των μυών του πυελικού εδάφους (και, στην κοπρανώδη ακράτεια, κυρίως του έξω πρωκτικού σφιγκτήρα), με στόχο να βελτιωθούν:
- η δύναμη της σύσπασης,
- η αντοχή (να “κρατάει” περισσότερο),
- η ταχύτητα αντίδρασης (να προλάβει επεισόδιο/επείγον),
- και ο συντονισμός με το ορθό.
Χρησιμοποιείται ως συντηρητική θεραπεία σε ήπια–μέτρια διαταραχή εγκράτειας (αέρια, soiling, επείγον), και συχνά γίνεται πιο αποτελεσματικό όταν συνδυάζεται με biofeedback.
Τι σημαίνει “biofeedback” και γιατί βοηθά
Το biofeedback είναι ουσιαστικά μια “εκπαίδευση με οθόνη/ένδειξη” που δείχνει στον ασθενή αν σφίγγει τους σωστούς μύες και πόσο καλά.
Πρακτικά μπορεί να γίνει με:
- ενδοπρωκτικό αισθητήρα/πιεσόμετρο (μετρά πίεση σύσπασης),
- ή/και ηλεκτρομυογραφία (EMG) που καταγράφει τη μυϊκή δραστηριότητα,
- με καθοδήγηση από εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή/ιατρείο πυελικού εδάφους.
Ο ασθενής βλέπει σε πραγματικό χρόνο μια ένδειξη και μαθαίνει:
- να αποφεύγει λάθη (π.χ. να σφίγγει γλουτούς/κοιλιά αντί για σφιγκτήρα),
- να πετυχαίνει σωστό ρυθμό (γρήγορες και παρατεταμένες συσπάσεις),
- να βελτιώνει τον έλεγχο σε “επείγον”.
Πώς μοιάζει ένα “τυπικό” πρόγραμμα PFMT για εγκράτεια
(Γενικό παράδειγμα – προσαρμόζεται στον ασθενή)
- Εκμάθηση σωστής σύσπασης (πολλοί αρχικά σφίγγουν λάθος).
- Σύντομες συσπάσεις (για γρήγορη αντίδραση).
- Παρατεταμένες συσπάσεις (για αντοχή).
- Προοδευτική αύξηση δυσκολίας και επανέλεγχος ανά 2–4 εβδομάδες.
- Συνήθως χρειάζονται 8–12 εβδομάδες για να αξιολογηθεί ουσιαστική βελτίωση.
Σημαντική διευκρίνιση: “γυμνάζω” ποιον σφιγκτήρα;
- Ο έσω σφιγκτήρας είναι ακούσιος (λείος μυς) → δεν γυμνάζεται άμεσα.
- Ο έξω σφιγκτήρας και οι μύες του πυελικού εδάφους είναι εκούσιοι → γυμνάζονται και μπορούν να αντισταθμίσουν/βελτιώσουν τον έλεγχο.
Πότε έχει νόημα (και πότε όχι)
Έχει καλές πιθανότητες να βοηθήσει όταν:
- η ακράτεια είναι ήπια–μέτρια,
- υπάρχει “επείγον” ή soiling,
- δεν υπάρχει μεγάλη ανατομική ρήξη σφιγκτήρα.
Θέλει πιο στοχευμένο έλεγχο (και συχνά άλλες θεραπείες) όταν:
- υπάρχει σημαντική απώλεια υγρών/στερεών κοπράνων,
- υποψία ρήξης σφιγκτήρα (π.χ. μαιευτικός τραυματισμός),
- σοβαρή νευρολογική αιτιολογία.
FAQ – Συχνές ερωτήσεις
1) Πότε χρειάζεται σφιγκτηροτομή για ραγάδα πρωκτού;
Όταν η ραγάδα είναι χρόνια (επιμένει για εβδομάδες/μήνες), υπάρχει έντονος σπασμός/πόνος και δεν υπάρχει ικανοποιητική ανταπόκριση στη συντηρητική αγωγή (ρύθμιση κένωσης, τοπικές θεραπείες).
2) Τι ακριβώς κάνει η έσω πλάγια σφιγκτηροτομή (LIS);
Χαλαρώνει ελεγχόμενα μέρος του έσω σφιγκτήρα, μειώνει τον σπασμό, βελτιώνει την αιμάτωση της περιοχής και διευκολύνει την επούλωση της χρόνιας ραγάδας.
3) Μπορεί να προκαλέσει ακράτεια;
Μπορεί να εμφανιστούν διαταραχές εγκράτειας, συνήθως ήπιες (κυρίως αέρια ή μικρό “λέρωμα”). Η σοβαρή απώλεια κοπράνων είναι σαφώς σπανιότερη, ειδικά με σωστή επιλογή ασθενούς και “tailored” τεχνική.
4) Τι είναι το soiling;
Soiling σημαίνει μικρά ίχνη/λεκέδες στο εσώρουχο ή υγρασία/βλέννα γύρω από τον πρωκτό χωρίς κανονική ακούσια κένωση. Είναι πιο ήπιο από την κλασική ακράτεια κοπράνων.
5) Βοηθά η γυμναστική σφιγκτήρων (PFMT) και το biofeedback;
Ναι, ειδικά σε ήπια συμπτώματα (αέρια/soiling). Το PFMT ενδυναμώνει τον έξω σφιγκτήρα και το πυελικό έδαφος, ενώ το biofeedback εκπαιδεύει τον ασθενή να συσπά σωστά και με καλύτερο έλεγχο.
Τελευταία ιατρική επιμέλεια: 30/01/2026 από τον Δρ. Γεώργιος Σάμπαλης, MD, PhD
