Διάτρηση στομάχου και 12δακτύλου: τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται

Η διάτρηση στομάχου και 12δακτύλου σημαίνει ότι δημιουργείται μια «τρύπα» σε όλο το πάχος του τοιχώματος, με αποτέλεσμα γαστρικό/δωδεκαδακτυλικό περιεχόμενο να διαφεύγει στην κοιλιά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει γρήγορα σε περιτονίτιδα και σήψη, γι’ αυτό θεωρείται επείγουσα κατάσταση.

---

Από τι προκαλείται συνήθως

Η πιο συχνή αιτία είναι η διάτρηση πεπτικού έλκους (έλκος στο στομάχι ή—πιο συχνά—στο 12δάκτυλο).
Κλασικοί «ένοχοι»/παράγοντες που συνδέονται με έλκος και επιπλοκές του:

• ΜΣΑΦ (Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη), ειδικά σε μεγαλύτερες ηλικίες ή χωρίς γαστροπροστασία.
• Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (H. pylori) (συχνός παράγοντας πίσω από έλκος).
• Κάπνισμα, βαριά νοσηρότητα, προηγούμενο ιστορικό έλκους.
• Κορτικοστεροειδή (ιδίως μαζί με ΜΣΑΦ), αντιπηκτικά/αντιαιμοπεταλιακά (αυξάνουν και τον κίνδυνο αιμορραγίας).
• Λιγότερο συχνά: τραύμα, ιατρογενείς κακώσεις (π.χ. μετά από ενδοσκόπηση), ξένο σώμα, ή νεόπλασμα (κυρίως σε γαστρική διάτρηση).

---

Πώς εκδηλώνεται: τα “τυπικά” συμπτώματα

Η εικόνα συχνά είναι έντονη και αιφνίδια:

• Ξαφνικός, πολύ δυνατός πόνος στο επιγάστριο (πολλοί τον περιγράφουν «σαν μαχαίρι») που μπορεί να γίνει γρήγορα διάχυτος σε όλη την κοιλιά.
• Σκληρή κοιλιά/σύσπαση και σημεία περιτονίτιδας.
• Ταχυκαρδία, ωχρότητα, ιδρώτας, τάση για λιποθυμία.
  Η “κλασική τριάδα” που συχνά αναφέρεται είναι: αιφνίδια έναρξη πόνου – κοιλιακή σύσπαση/rigidity – ταχυκαρδία.

Σημαντικό: μια “ήπια” αρχική εικόνα δεν αποκλείει διάτρηση (ιδίως σε ηλικιωμένους ή ανοσοκατασταλμένους).

---

Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση σε ΤΕΠ

Αν υπάρχει υποψία, μην περιμένετε. Ειδικά αν συνυπάρχουν:

• ξαφνικός, έντονος πόνος στην κοιλιά
• “σανίδα” κοιλιά ή πόνος με κάθε κίνηση/αναπνοή
• πυρετός, ρίγος
• ζάλη, λιποθυμική τάση, σύγχυση
• επίμονοι έμετοι ή αίμα σε εμετό/μέλαινα κένωση

---

Διάγνωση: τι εξετάσεις βοηθούν

Η διάγνωση στηρίζεται σε κλινική εξέταση και απεικόνιση.

• Η αξονική τομογραφία κοιλίας είναι πολύ χρήσιμη για να φανεί ελεύθερος αέρας, υγρό και πιθανό σημείο διάτρησης.
• Η απλή ακτινογραφία θώρακος/κοιλίας μπορεί να δείξει αέρα κάτω από το διάφραγμα, αλλά ένα “καθαρό” φιλμ δεν αποκλείει διάτρηση.
• Γίνονται επίσης εργαστηριακά (λευκά, CRP, γαλακτικό, νεφρική λειτουργία/ηλεκτρολύτες κ.ά.) για εκτίμηση βαρύτητας.

---

Αντιμετώπιση στο νοσοκομείο: τα πρώτα βήματα

Η θεραπεία ξεκινά άμεσα με:

• αναζωογόνηση/υγρά, παρακολούθηση ζωτικών σημείων
• ρινογαστρικός σωλήνας (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)
• αναλγησία, αντιεμετικά
• PPI ενδοφλέβια
• ευρέος φάσματος αντιβιοτικά (συνήθως για λίγες ημέρες, ανάλογα με την εικόνα και τους δείκτες φλεγμονής)

---

Χειρουργική θεραπεία: τι γίνεται συνήθως

Στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτείται επείγουσα χειρουργική αποκατάσταση.

• Για δωδεκαδακτυλική διάτρηση η κλασική λύση είναι πρωτογενής σύγκλειση με ή χωρίς ομεντοπλαστική (Graham patch), μαζί με πλύσεις κοιλίας.
• Για γαστρική διάτρηση, εκτός από την αποκατάσταση, υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη να αποκλειστεί υποκείμενη κακοήθεια (ανάλογα με την περίπτωση γίνεται βιοψία/αντιμετώπιση πιο “οριστική”).
• Η επέμβαση μπορεί να γίνει ανοικτά ή λαπαροσκοπικά· σε κατάλληλους ασθενείς η λαπαροσκοπική προσέγγιση μπορεί να συνδεθεί με ταχύτερη ανάρρωση/μικρότερο χειρουργικό τραύμα, χωρίς όμως να είναι “μία λύση για όλους”.

---

Υπάρχει περίπτωση να μην χρειαστεί χειρουργείο;

Σε επιλεγμένους, αιμοδυναμικά σταθερούς ασθενείς, όταν φαίνεται ότι η διάτρηση είναι “σφραγισμένη” και δεν υπάρχουν σημεία γενικευμένης περιτονίτιδας, μπορεί να εξεταστεί συντηρητική αντιμετώπιση (στενή παρακολούθηση, υγρά, αντιβίωση, PPI, ρινογαστρικός κ.λπ.). Αυτό όμως απαιτεί έμπειρη ομάδα και αυστηρά κριτήρια, γιατί μια επιδείνωση μπορεί να χρειαστεί άμεσο χειρουργείο.

---

Μετά την οξεία φάση: τι έχει σημασία να διορθωθεί

Η διάτρηση είναι η “κορυφή του παγόβουνου”. Μετά, στόχος είναι να μειωθεί η πιθανότητα υποτροπής:

• έλεγχος και (αν χρειάζεται) εκρίζωση H. pylori
• PPI για την επούλωση
• επανεκτίμηση φαρμάκων (ιδίως ΜΣΑΦ) και, αν είναι απαραίτητα, γαστροπροστασία
• διακοπή καπνίσματος, προσεκτική χρήση αλκοόλ
• follow-up (ιδίως σε γαστρικό έλκος/γαστρική διάτρηση)

---

Πιθανές επιπλοκές και πρόγνωση

Οι κύριοι κίνδυνοι είναι ενδοκοιλιακή λοίμωξη/απόστημα, σήψη, διαφυγή από τη συρραφή, αναπνευστικές επιπλοκές—ιδίως όταν υπάρχει καθυστέρηση στη διάγνωση ή σημαντικές συννοσηρότητες. Η έκβαση εξαρτάται πολύ από το πόσο γρήγορα γίνεται η αντιμετώπιση και από τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

FAQ – Συχνές Ερωτήσεις

1) Τι είναι η διάτρηση στομάχου ή 12δακτύλου;
Είναι ρήξη πλήρους πάχους του τοιχώματος, ώστε να διαφεύγει γαστρικό/δωδεκαδακτυλικό περιεχόμενο στην κοιλιά, προκαλώντας φλεγμονή (περιτονίτιδα).

2) Ποια είναι η συχνότερη αιτία;
Συνήθως πρόκειται για διάτρηση πεπτικού έλκους. Συχνά σχετίζεται με χρήση ΜΣΑΦ (π.χ. ιβουπροφαίνη/ναπροξένη) ή/και λοίμωξη από H. pylori.

3) Ποια συμπτώματα πρέπει να με ανησυχήσουν άμεσα;
Ξαφνικός έντονος πόνος στο επιγάστριο που μπορεί να γίνει διάχυτος, «σκληρή» κοιλιά, πυρετός, ταχυκαρδία, αδυναμία/ζάλη ή σημεία κατάπληξης.

4) Πώς γίνεται η διάγνωση;
Με κλινική εξέταση και απεικόνιση. Η αξονική τομογραφία (CT) είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για να φανεί ελεύθερος αέρας/υγρό και το πιθανό σημείο διάτρησης.

5) Πάντα χρειάζεται χειρουργείο;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, ειδικά όταν υπάρχει περιτονίτιδα ή αστάθεια. Σε πολύ επιλεγμένα περιστατικά (σταθερός ασθενής, πιθανή “σφραγισμένη” διάτρηση, χωρίς γενικευμένη περιτονίτιδα) μπορεί να εξεταστεί στενά επιτηρούμενη συντηρητική αντιμετώπιση.