Οισοφαγίτιδα: τι είναι, αίτια, μορφές και θεραπεία

Η οισοφαγίτιδα είναι φλεγμονή του βλεννογόνου του οισοφάγου (του σωλήνα που μεταφέρει την τροφή από το στόμα στο στομάχι). Στην πράξη μπορεί να είναι από έναν απλό ερεθισμό έως διαβρώσεις/έλκη που προκαλούν έντονο πόνο, δυσκολία στην κατάποση ή ακόμη και αιμορραγία.

Το κρίσιμο σημείο: η οισοφαγίτιδα δεν είναι μία μόνο “διάγνωση”. Είναι ένας όρος-ομπρέλα με διαφορετικές αιτίες. Και αυτό αλλάζει τη θεραπεία.

---

Συμπτώματα: πώς εκδηλώνεται

Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι:

• Καούρα (κάψιμο πίσω από το στέρνο)
• Αναγωγές (οξύ/πικρή γεύση, “ανεβαίνει” το φαγητό)
• Θωρακικός πόνος που συχνά σχετίζεται με γεύματα ή κατάκλιση
• Δυσφαγία (αίσθηση ότι “κολλάει” η τροφή)
• Οδυνοφαγία (πόνος στην κατάποση), συχνότερα σε λοιμώδη ή ελκωτική μορφή
• Βράχνιασμα, χρόνιος βήχας ή “καθάρισμα λαιμού” όταν συνυπάρχει παλινδρόμηση

Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση

Αν υπάρχει αίμα στον εμετό, μαύρα κόπρανα, επίμονη/προοδευτική δυσφαγία, ανεξήγητη απώλεια βάρους, αναιμία, έντονος θωρακικός πόνος ή αφυδάτωση από εμέτους, χρειάζεται άμεσα ιατρικός έλεγχος.

---

Αίτια: γιατί εμφανίζεται οισοφαγίτιδα

1) Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ)

Το συχνότερο αίτιο. Γαστρικά υγρά (οξύ/πεψίνη και μερικές φορές χολικά) ανεβαίνουν προς τον οισοφάγο και προκαλούν φλεγμονή. Επιβαρυντικοί παράγοντες μπορεί να είναι το αυξημένο βάρος, μεγάλα βραδινά γεύματα, κατάκλιση μετά το φαγητό και η διαφραγματοκήλη.

2) Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα (EoE)

Πρόκειται για ανοσολογικού/αλλεργικού τύπου φλεγμονή. Συχνά συνυπάρχει με ατοπία (αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα, έκζεμα). Τείνει να δίνει:

• δυσφαγία, “μπουκώματα”, επεισόδια που η τροφή “σφηνώνει”
• λιγότερο τυπική καούρα σε σχέση με τη ΓΟΠ

3) Λοιμώδης οισοφαγίτιδα

Συχνότερη σε ανοσοκαταστολή, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και αλλιώς. Τυπικό στοιχείο είναι η έντονη οδυνοφαγία. Αίτια μπορεί να είναι μύκητες (π.χ. Candida) ή ιοί (π.χ. HSV/CMV).

4) Φαρμακευτική (pill-induced) οισοφαγίτιδα

Ορισμένα χάπια μπορεί να “κολλήσουν” στον οισοφάγο και να προκαλέσουν τοπική βλάβη, ειδικά αν λαμβάνονται:

• με λίγο νερό
• λίγο πριν τον ύπνο/με άμεση κατάκλιση

5) Ακτινική ή καυστική οισοφαγίτιδα

Μετά από ακτινοθεραπεία θώρακος ή μετά από κατάποση καυστικών ουσιών (επείγον περιστατικό).

Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά για την διαφραγματοκήλη στο ειδικό άρθρο μου.

---

Μορφές οισοφαγίτιδας: πώς ταξινομείται

Με βάση την ενδοσκοπική εικόνα

• Μη διαβρωτική: συμπτώματα χωρίς ορατές διαβρώσεις
• Διαβρωτική/ελκωτική: υπάρχουν διαβρώσεις ή έλκη
• Επιπλεγμένη: στενώσεις, αιμορραγία, ή άλλες χρόνιες αλλοιώσεις που χρειάζονται ειδική διαχείριση

Με βάση την αιτία

• Από παλινδρόμηση (ΓΟΠ)
• Ηωσινοφιλική
• Λοιμώδης
• Φαρμακευτική
• Ακτινική/καυστική

---

Διάγνωση: τι εξετάσεις χρειάζονται

Κλινική εκτίμηση

Το ιστορικό είναι καθοριστικό: σχέση με γεύματα/ύπνο, φάρμακα, αλλεργίες, ανοσοκαταστολή, επεισόδια ενσφήνωσης τροφής.

Γαστροσκόπηση

Ενδείκνυται ιδιαίτερα όταν:

• υπάρχουν “κόκκινες σημαίες”
• τα συμπτώματα επιμένουν ή υποτροπιάζουν
• υπάρχει υποψία ηωσινοφιλικής (απαιτούνται βιοψίες)
• υπάρχει υποψία λοιμώδους ή φαρμακευτικής βλάβης
• χρειάζεται εκτίμηση επιπλοκών (π.χ. στένωση)

24ωρη pH-impedance & μανομετρία HRM (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)

Χρήσιμες όταν η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη, όταν υπάρχει “ανθεκτικότητα” στη θεραπεία ή πριν από πιθανή χειρουργική αντιμετώπιση της παλινδρόμησης.

---

Θεραπεία: τι κάνουμε ανάλογα με την αιτία

Οισοφαγίτιδα από παλινδρόμηση (ΓΟΠ)

Στόχος είναι να μειωθεί η έκθεση του οισοφάγου σε γαστρικά υγρά και να επουλωθεί ο βλεννογόνος.

Πρακτικά μέτρα που συνήθως κάνουν διαφορά

• Αποφυγή κατάκλισης 2–3 ώρες μετά το φαγητό
• Μικρότερο βραδινό γεύμα, ειδικά αν τα συμπτώματα είναι νυχτερινά
• Ανύψωση κεφαλής κρεβατιού (πιο αποτελεσματικό από “πολλά μαξιλάρια”)
• Ρύθμιση βάρους όταν υπάρχει αυξημένο βάρος
• Εξατομίκευση τροφών που ενοχλούν (δεν ενοχλούν τα ίδια όλους)

Φαρμακευτική αγωγή
Χρησιμοποιούνται θεραπείες που μειώνουν την οξύτητα/προστατεύουν τον βλεννογόνο, με δοσολογία και διάρκεια ανάλογα με τη βαρύτητα και την ανταπόκριση (πάντα εξατομικευμένα).

Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά για την γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση στο ειδικό άρθρο μου

Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα (EoE)

Στόχος είναι ο έλεγχος της φλεγμονής και η πρόληψη στενώσεων:

• διατροφικές στρατηγικές αποκλεισμού, όταν ενδείκνυνται
• τοπικές αντιφλεγμονώδεις θεραπείες για τον οισοφάγο
• ενδοσκοπική διάταση σε επιλεγμένες περιπτώσεις στενώσεων/δακτυλίων

Λοιμώδης οισοφαγίτιδα

Αντιμετωπίζεται στοχευμένα ανάλογα με το αίτιο (αντιμυκητιασική ή αντι-ιική αγωγή) και με παράλληλη διόρθωση προδιαθεσικών παραγόντων όπου είναι δυνατό.

Φαρμακευτική οισοφαγίτιδα

• τροποποίηση/διακοπή του υπεύθυνου φαρμάκου με ιατρική καθοδήγηση
• σωστή λήψη χαπιών: όρθια θέση, αρκετό νερό, όχι κατάκλιση αμέσως μετά
• προσωρινή αγωγή για επούλωση όταν χρειάζεται

---

Πότε χρειάζεται χειρουργείο για οισοφαγίτιδα;

Χειρουργική αντιμετώπιση συζητάμε κυρίως όταν η οισοφαγίτιδα οφείλεται σε τεκμηριωμένη ΓΟΠ/διαφραγματοκήλη και υπάρχει σαφής λόγος να προτιμηθεί μια “μη φαρμακευτική” μακροπρόθεσμη λύση.

Ενδείξεις που συνήθως οδηγούν σε χειρουργική συζήτηση:

• Επίμονα ή υποτροπιάζοντα συμπτώματα (καούρα/αναγωγές) παρά σωστή και επαρκή θεραπεία
• Ανθεκτικές αναγωγές που επηρεάζουν ποιότητα ζωής (ειδικά όταν επιβεβαιώνονται εργαστηριακά)
• Μεγάλη διαφραγματοκήλη ή ανατομικό πρόβλημα που συντηρεί την παλινδρόμηση
• Επιπλοκές παλινδρόμησης, όπως στενώσεις/επαναλαμβανόμενη διαβρωτική οισοφαγίτιδα
• Τεκμηρίωση παλινδρόμησης σε 24ωρη pH-impedance, ιδιαίτερα όταν προγραμματίζεται οριστική λύση
• Επιθυμία αποφυγής χρόνιας φαρμακευτικής αγωγής, σε κατάλληλα επιλεγμένο ασθενή

Στην πράξη, πριν από χειρουργείο προηγείται προεγχειρητικός έλεγχος (γαστροσκόπηση, συχνά pH-impedance και μανομετρία HRM) ώστε να επιβεβαιωθεί ότι η παλινδρόμηση είναι η κύρια αιτία και να επιλεγεί η σωστή τεχνική (π.χ. αποκατάσταση διαφραγματοκήλης με θολοπλαστική ή άλλη κατάλληλη αντιπαλινδρομική επέμβαση).

---

Επιπλοκές: τι θέλουμε να προλάβουμε

• Στενώσεις (προοδευτική δυσφαγία)
• Αιμορραγία από έλκη/διαβρώσεις
• Χρόνιες αλλοιώσεις σε ασθενείς με χρόνια παλινδρόμηση, που απαιτούν ιατρική παρακολούθηση
• Υποτροπές όταν δεν έχει αναγνωριστεί σωστά η αιτία (π.χ. EoE που “μοιάζει” με ΓΟΠ)

---

Μικρά, πρακτικά βήματα που βοηθούν

• Αν τα συμπτώματα είναι νυχτερινά: δοκιμάστε νωρίτερο και ελαφρύτερο βραδινό
• Αν υπάρχει δυσφαγία: αργή μάσηση, μικρές μπουκιές, αποφυγή “ξηρών” μπουκιών χωρίς υγρά
• Για χάπια: πάντα με αρκετό νερό και χωρίς κατάκλιση αμέσως μετά
• Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή “αλλάζουν χαρακτήρα”, μην το αφήνετε να χρονίζει — η σωστή διάγνωση κάνει τη θεραπεία πιο απλή

---

FAQ – Συχνές Ερωτήσεις

1) Η οισοφαγίτιδα είναι το ίδιο με τη ΓΟΠ;
Όχι. Η ΓΟΠ είναι συχνό αίτιο, αλλά οισοφαγίτιδα μπορεί να προκληθεί και από αλλεργική (ηωσινοφιλική), λοιμώδη ή φαρμακευτική βλάβη.

2) Πότε χρειάζεται γαστροσκόπηση;
Όταν υπάρχουν “κόκκινες σημαίες” (δυσφαγία, αιμορραγία, απώλεια βάρους), όταν τα συμπτώματα επιμένουν/υποτροπιάζουν ή όταν υποψιαζόμαστε ηωσινοφιλική/λοιμώδη/φαρμακευτική οισοφαγίτιδα.

3) Μπορεί να περάσει μόνη της;
Ήπιες περιπτώσεις μπορεί να βελτιωθούν με σωστά μέτρα και θεραπεία, αλλά αν η αιτία παραμένει (π.χ. σημαντική παλινδρόμηση) τείνει να υποτροπιάζει.

4) Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα θεραπεύεται;
Συνήθως ελέγχεται αποτελεσματικά με εξατομικευμένη προσέγγιση (διατροφή/τοπική αγωγή). Η έγκαιρη διάγνωση βοηθά να προληφθούν στενώσεις.

5) Πότε είναι λογικό να συζητηθεί χειρουργείο;
Όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ΓΟΠ ή/και μεγάλη διαφραγματοκήλη με επιμονή συμπτωμάτων ή επιπλοκές παρά σωστή θεραπεία, ή όταν επιδιώκεται ασφαλής μακροπρόθεσμη λύση σε κατάλληλα επιλεγμένο ασθενή.